Zmagania z Beckettem (Koniec)

Zmagania z Beckettem (Koniec)

Monodram Anatola Wierzchowskiego równie dobrze mógłby być słuchowiskiem. Bo słucha się go doskonale. Tok opowieści, zdanie po zdaniu, brzmi jak jednorodna melodia, po to, by załamać się i zawiesić w niespodziewanej pauzie, wykrzykniku (o!) czy kadencji, zaskakując nagle widza zmianą wątku, puentując emocję, czy komentując właśnie opowiedziane.

Rytm recytacji i ton przypominają czasami sposób akcentowania Wiesława Michnikowskiego/Edwarda Dziewońskiego w skeczu Sęk Kabaretu Dudek, chociaż Koniec z kabaretem nie ma nic wspólnego. Monolog ma charakter sprawozdawczy, beznamiętnie relacjonuje następujące po sobie wydarzenia: opuszczenie klasztoru, wynajęcie mieszkanie, oszustwo właścicielki i konieczność opuszczenia lokum, wyprawę na wieś i tak dalej. Rejestruje i analizuje szczegółowo gesty, tak jak uchylenie kapelusza, który bohater doprowadził do perfekcji. Wierzchowski melodyjność tekstu, atrakcyjną samą przez się, wzbogaca bogatą mimiką. I tak zdjęciu melonika towarzyszy odwrócenie go tyłem naprzód, a staranność wykonania tej czynności aktor sygnalizuje wysunięciem koniuszka języka w kierunku kącika ust.

Jednak to nie wydarzenia są istotne w Końcu, ale sposób narracji, który można określić jako „wygasające echa/o świadomości”1. Jest to gest redukcji, ulegają mu również działania sceniczne, ograniczone do minimum. Zmiany między pozycją siedzącą a leżącą są rozciągnięte w czasie tak, że wydają się niemal niezauważalne. Zminimalizowaniu na rzecz narracji podlega również sama postać.. To, co pozostaje, to „wyłącznie różnorodnie organizowane funkcje głosu, który potwierdza istotność innej, niedocieczonej, niemożliwej do oswojenia i uobecnienia rzeczywistości. Głos (…), jest wreszcie eterycznym znakiem upływającego czasu, który – choć nie można go powstrzymać, ani podporządkować – w ostatecznym rezultacie przynosi wyzwolenie” 2. I to jest właśnie koniec, o którym pisze Beckett, a który Wierzchowski przenosi do monodramu poprzez zawieszenie głosu, zawieszenie narracji.

Cecylia Pierzchała, Teatralia Trójmiasto
Internetowy Magazyn „Teatralia”, numer 149/2015

Teatr KOD/Dębno

Koniec

na podstawie opowiadania Samuela Becketta Koniec
reżyseria: Anatol Wierzchowski
obsada: Anatol Wierzchowski

premiera: 18 marca 2011

fot. materiały teatru

Cecylia Pierzchała – absolwentka teatrologii Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie (2011). Odbijała się i odbija od różnych instytucji (m.in. Teatru Nowego w Krakowie, Fundacji Theatrum Gedanense, Ośrodka Dokumentacji Sztuki Tadeusza Kantora w Krakowie, portalu internetowego Książę i Żebrak), pisząc, redagując, adiustując, składając lub wykonując inne powierzone jej zadania. Obecnie o(d)bija się w Bydgoszczy.

1 Bogdan Owczarek, Przemiany opowiadania w prozie dwudziestego wieku, [online] http://www.polon.uw.edu.pl/documents/9763960/10288234/owczarek1.pdf, (data dostępu: 25.10.2015)

2 Jakub Momro, Literatura świadomości. Samuel Beckett – podmiot – negatywność, Universitas, Kraków 2010, s. 77. Cytowany fragment odnosi się do Niezmywalnego Samuela Becketta.