Wojna jest sexy (Wojny, których nie przeżyłam)

Wojny, których nie przeżyłam to błyskotliwa performatywna prezentacja wyników badań poszczególnych departamentów nieistniejącego Instytutu Badań Wojen Nieprzebytych. Sześcioro Badaczy i Badaczek w punktach prezentuje nam metodologie, doświadczenia, analizy i wnioski przeprowadzanych przez siebie badań nad doświadczeniem wojny. Ich przedmiotem nie są jednak znane z autopsji okrucieństwo i groza konfliktu zbrojnego, ale wyobrażenie na ich temat zapośredniczone przez media: fotografie prasowe, reportaże, filmy.

Abstrakcyjność przedmiotu badań koresponduje ze scenografią, którą stanowią geometryczne, nieregularne bryły: stożki i prostopadłościany w neutralnych kolorach bieli, szarości i czerni. Każdy obiekt, podłączony do zasilania wydaje z siebie charakterystyczne buczenie, brzmiące jak mantra. Kostiumy stanowią kompilację laboratoryjnych białych kitli z wojskowymi uniformami moro, z tym, że tutaj kolory są bardziej jaskrawe.
Bryły stanowią materiał ilustracyjny do prezentacji naukowców. Kiedy mowa o doświadczeniu emocji wojennych, odpowiednio zsunięte tworzą fotel – miejsce przeprowadzenia doświadczenia. Badaczka (Małgorzata Trofiumiuk) ze słuchawkami na uszach (przypuszczalnie z odgłosami lub relacjami wojennymi) demonstruje reakcje emocjonalne: niepokój i strach przekładają się na przygryzienie małego palca lewej ręki.
W następnej scenie – eksperymencie – ciężar wojennych emocji ilustruje wieża brył spiętrzona na jej ciele.
Pod lupę innej badaczki (Marta Malikowska) trafiają wojenne fantazje seksualne prezentowane w materiałach filmowych. Z jednej strony mamy do czynienia z cyniczną wizją zachłannej prostytucji (analiza sceny z prostytutką z Full metal Jacket Stanleya Kubricka), z drugiej strony z melodramatem (refleksja nad sceną gwałtu dokonanego przez dawnego ukochanego, ale jednak wroga z In the Land of Blood and Honey Angeliny Jolie).
W cytowanym liście fanki (Sonia Roszczuk) do Daniela Day-Lewisa wspomniany został profil niewinnie oskarżonego o udział w zamachu terrorystycznym Irlandczyka oraz bojownika o wolność, byłego żołnierza IRA ( In the name of the Father, The Boxer Jima Sheridana). Okazuje się, że po „dobrej” stronie konfliktu musi (zawsze!) stać szlachetny bohater – po tym poznaje się walczących w słusznej sprawie.
Prześwietlone zostają też świadectwa wojenne prezentowane przez kolejnych badaczy (Jan Sobolewski, Piotr Wawer junior). Na przywołane przez nich obrazy sarajewskiej biblioteki, w przed i po wojennej zawierusze, nakłada się klisza wspaniałego koncertu w ruinach – Requiem Mozarta, który zamazuje realizm poprzez estetyzację ogromu wojennych zniszczeń. Oblężenie Sarajewa i urbancide stoi w centrum tej części spektaklu – wiedza o tym wydarzeniu czerpana jest z między innymi z przywołanego filmu Aleja Snajperów (Welcome in Sarajevo).
Poranne rytuały picia kawy i czytania gazety zaburza makabryczne wojenne zdjęcie. Scenę tę na czynniki pierwsze rozkłada ostatni z badaczy (Maciej Pesta). Jasne staje się, jak bardzo deformowana jest percepcja wojny. Rzeczywiste okrucieństwa i groza (na szczęście) pozostają poza naszym zasięgiem, z kolei ich wizualizacje zapośredniczone przez szereg mediów, są drastyczne, ale też emocjonalnie puste. W spektaklu obnaża to szczególnie wyliczanka przymiotników określających reakcje na budzące grozę obrazy. Wojna, ta niedoświadczona, okazuje się wyjątkowo estetyczna. Wojna jest sexy. Jest pop, tak jak wykonane wspólnie a capella Help Bosnia Now (Bosnian Band Aid) – piosenki promującej pomoc (zbiórkę żywności, lekarstw itp.). Wojna jest pozbawiona ogromu okrucieństwa i dojmującego strachu, można ją bezpiecznie analizować, tak jak robią to badacze instytutu.

Cecylia Pierzchała, Teatralia Bydgoszcz
 Internetowy Magazyn „Teatralia”, numer 147/2015

Festiwal Prapremier, 2-10 października 2015, Bydgoszcz
Teatr Polski Bydgoszcz
Wojny, których nie przeżyłam
reżyseria: Weronika Szczawińska
dramaturgia: Agnieszka Jakimiak
scenografia i kostiumy: Daniel Malone
muzyka: Krzysztof Kaliski
opracowanie muzyczne: Łukasz Maciej Szymborski
ruch: Agata Maszkiewicz
obsada: Marta Malikowska, Maciej Pesta, Sonia Roszczuk, Jan Sobolewski, Małgorzata Trofimiuk, Piotr Wawer Jr.
premiera: 23 września 2015

fot. Monika Stolarska

 

Cecylia Pierzchała – absolwentka teatrologii Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie (2011). Odbijała się i odbija od różnych instytucji (m.in. Teatru Nowego w Krakowie, Fundacji Theatrum Gedanense, Ośrodka Dokumentacji Sztuki Tadeusza Kantora w Krakowie, portalu internetowego Książę i Żebrak), pisząc, redagując, adiustując, składając lub wykonując inne powierzone jej zadania. Obecnie o(d)bija się w Bydgoszczy.