Filmowa superprodukcja na Międzynarodowym Festiwalu w Edynburgu

Filmowa superprodukcja na Międzynarodowym Festiwalu w Edynburgu

W sierpniu 2012 roku Instytut Audiowizualny wydał na DVD filmową wersję spektaklu Grzegorza Jarzyny 2007: Makbeth w ramach kontynuacji serii Polski Szekspir Współczesny. Tych, którzy pamiętają premierę w plenerze nie zmyli zdjęcie na tłoczonej, papierowej okładce przedstawiającej Cezarego Kosińskiego (Makbeth) i Aleksandrę Konieczną (Lady Makbeth) spokojnie pijących herbatę. U Jarzyny nie zabraknie mocnych, filmowych efektów i  najbardziej krwawych „kawałków″ z dramatu Szekspira.

Jarzynie udało się dokonać kongenialnego przeniesienia „substancji” spektaklu na nośnik filmowy. W przeciwieństwie do rejestracji Poskromienia złośnicy w tym przypadku reżyser nie odsłania wprost technicznego zaplecza – nie pokazuje operatorów kamer, montaż pozbawiony jest ostrych cięć – ale nieustannie podkreśla „filmowość” swojej inscenizacji. Twórcy (za rejestrację odpowiedzialne były dwie ekipy: teatralna i filmowa) zadbali zarówno o warstwę wizualną, jak i dźwiękową. Z jednej strony nie zabrakło efektów specjalnych 3D, wideo animacji, efektów iluzjonistycznych i pirotechnicznych, widowiskowych (momentami efekciarskich) walk z udziałem profesjonalnych komandosów. Dialogi aktorów zagłuszał warkot nadlatujących helikopterów i dźwięki strzelaniny. Większość ujęć została nakręcona ręczną kamerą (z szerokiego planu łagodnie przechodzi się do bliskich zbliżeń). Z drugiej strony teatralność tego świata widoczna jest w przerysowanej grze aktorów (w przesadności gestów w scenach podrzynania gardeł, śmierci Banka odgrywanej w cyrkowo-rewiowej pantomimie, odcięciu głowy Makbetha).

Spektakl został zarejestrowany w hali Warszawskich Zakładów Maszyn Budowlanych im. Ludwika Waryńskiego. Fabryka zmieniła się w amerykańską bazę wojskową w pewnej okupowanej strefie arabskiej. Rejestracja filmowa jeszcze powiększa wrażenie klaustrofobiczności przestrzeni – dwupoziomowy bunkier, mimo swoich rozmiarów, wydaje się przytłaczać bohaterów. Głównym założeniem 2007: Makbeth jest wytrącanie widzów z wygodnej pozycji kinowego odbiorcy. W połowie spektaklu obiektyw kamery zostaje skierowany na klaskającą widownię – co zmienia status przestrzeni gry. Jest to zabieg świetnie sprawdzający się w przypadku tego nagrania – Jarzyna balansuje bowiem na granicy filmowej realistyczności i teatralnej iluzji.

Chociaż przedstawienie wyraźnie odwołuje się do tematu wojny w Zatoce Perskiej, to po sześciu latach od rejestracji (premiera odbyła się rok wcześniej, w 2005 roku) poruszane w nim tematy nadal brzmią bardzo aktualnie. Trudno zatem (przekornie) nie przyznać, że po filmowej premierze (spektakl został wznowiony z okazji Międzynarodowego Festiwalu w Edynburgu) 2007: Makbeth jedną z najciekawszych adaptacji Szekspira ostatniego sezonu. Dodatkowo dla fanów przedstawień Jarzyny dołączono do płyty film dokumentalny Ann’s Warehouse: The making of TR Warsaw’s Makbeth. Oprócz wywiadu z Jarzyną można obejrzeć zdjęcia z przygotowań do nocnego spektaklu w Brooklyn Bridge Park w 2008 roku. Gdyby oceniać 2007: Makbeth w kategoriach filmowych, w pełni zasłużyłby na miano superprodukcji.

Katarzyna Lemańska, Teatralia

2007: Macbeth [wydanie DVD]

Na podstawie Makbeta Williama Szekspira w tłum. Stanisława Barańczaka
Scenariusz i reżyseria: Grzegorz Jarzyna
Zdjęcia: Jacqueline Sobiszewski
Muzyka: Jacek Grudzień, Abel Korzeniowski, Piotr Domiński
Scenografia: Stefani Nelson, Joanna Kaczyńska
Kostiumy: Stefani Nelson, Agnieszka Zawadowska
Wideo: Bartek Macias
Wydawca: Narodowy Instytut Audiowizualny
Produkcja: TR Warszawa, Narodowy Instytut Audiowizualny, TVP Kultura

Czas trwania: 96 min

Premiera wydawnicza: 14 sierpnia 2012 roku na Międzynarodowym Festiwalu w Edynburgu