Popkulturowa interpretacja ludobójstwa (Karskiego historia nieprawdziwa)

Popkulturowa interpretacja ludobójstwa (Karskiego historia nieprawdziwa)

Spektakl Karskiego historia nieprawdziwa pokazuje rzeczywistość w konwencji awangardowej. Świat przedstawiony jest zdeformowany przez makiawelizm II wojny światowej, a realizowany przez twórców temat dotyka absurdu Holocaustu. Inscenizacja ukazuje losy bohatera narodowego – Jana Karskiego. Polski emisariusz polityczny długo i bezskutecznie próbował wtajemniczyć świat w najmroczniejsze sekrety XX-wiecznej Europy. Wojenna kronika staje się pretekstem do odważnego zmodyfikowania faktów i przedstawienia ich w bardziej współczesnej formie. Przedstawienie, realizujące futurystyczną koncepcję kreowania rzeczywistości, pozwala na przyjrzenie się historii w nowej perspektywie.

Karskiego historia nieprawdziwa w reżyserii Julii Mark jest pewnego rodzaju prowokacją sceniczną. Twórcy spektaklu wykorzystują życiorys legendarnego kuriera i emisariusza, by stworzyć mityczną opowieść o tym, co się zdarzyło w przeszłości lub też mogło się wydarzyć. Sztuka z repertuaru jeleniogórskiego teatru jest zabawną i oryginalną interpretacją faktów historycznych – jest także żywą oraz ekspresyjną formą gry z widzem w „prawdę czy fałsz”. Jan Karski jawi się widowni jako bohater, a na heroizmie jego czynów opiera się całe przedstawienie. Reżyserka podczas premiery sztuki (zbiegającej się z 70. rocznicą wyzwolenia obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau) podkreśliła, że głównym celem spektaklu jest zachęcenie widza do sięgnięcia po źródła. Odbiorca ma zdemaskować teatralne machinacje – samodzielnie rozróżnić sceniczną fikcję od prawdy historycznej.

Karskiego historia nieprawdziwa to spektakl realizujący koncepcję „do góry nogami” – świat przedstawiony jest zdeformowany i kreowany przy użyciu groteski i awangardy. Przeniesienie widzów z widowni na scenę wzmocniło wrażenie, że w tym przedstawieniu wszystko jest na swój sposób odwrócone, pomieszane i zafałszowane. Aktorzy (Agata Grobel, Bogusław Kudłek, Robert Mania) odgrywają więc role, współdzieląc sceniczną przestrzeń ze swoimi odbiorcami. Zabieg polegający na umiejscowieniu postaci na fotelach przeznaczonych dla widzów, czyni przedstawienie intrygującym od pierwszych minut. Cudaczne, futurystyczne kostiumy i fikuśnie pomalowane twarze bohaterów sprawiają, że spektakl o Holocauście skutecznie prowokuje na nowo przyjrzeć się historii. Tekst Szymona Bogacza i utwór w wykonaniu Magdaleny Głocki śpiewającej: „Wypuszczam tych Żydów”, powstały na potrzeby sztuki i zachowany w kabaretowej konwencji, czynią całą inscenizację jeszcze bardziej odrealnioną i groteskową.

Brak jakiejkolwiek scenografii pozwala lepiej wyeksponować rekwizyty i kostiumy. Dzięki wykorzystaniu tabliczek z obrazkami, dmuchanych balonów w kształcie serc, samolotu z drewna oraz przeróżnych symboli zaczerpniętych z popkultury spektakl jest bardziej ekspresyjny i atrakcyjniejszy wizualnie. Ukazanie przygód Karskiego przy użyciu ilustracji, wplecenie w realizację elementów tańca i musicalu, a także wykorzystanie multimediów czynią przedstawienie bardzo współczesną historią o XX-wiecznym bohaterze. Komercjalizacja legendy, wykorzystanie fragmentów Casablanki na projektorze i wizualizacje w stylu Michaela Jacksona to zabiegi umożliwiające udane zaktualizowanie archiwalnych wydarzeń. Zapożyczenie wątków z przeróżnych źródeł i wkomponowanie w fabułę historii Roberta Manii, próbującego zmierzyć się z zupą rybną, to mieszanka sprzyjająca awangardowej konwencji, pozwalająca przyjrzeć się losom superbohatera przez pryzmat różnych modyfikacji. Twórcy odpowiadają na pytanie: „Co by było, gdyby Karskiemu udało się zatrzymać Zagładę Żydów?”. W ten sposób powstaje alternatywna opowieść o losach historycznego bohatera.

Karskiego historia nieprawdziwa to mądry i zabawny spektakl. Postać Jana Karskiego staje się pretekstem do zmodyfikowania faktów historycznych i ukazania ich w sposób nieszablonowy i nieoczywisty. Nowatorskie formy wykorzystania teatralnej przestrzeni, ciekawe dialogi i sceniczna ekspresja sprawiają, że inscenizację ogląda się z przyjemnością.

Angelika Szubert, Teatralia Wrocław

Internetowy Magazyn „Teatralia”, numer 187/2016

Olimpiada Teatralna Wrocław 2016

Teatr im. Cypriana K. Norwida w Jeleniej Górze

Karskiego historia nieprawdziwa

reżyseria, światła i kostiumy: Julia Mark

dramaturgia: Zuzanna Bućko i Szymon Bogacz

opracowanie muzyczne: Szymon Bogacz

realizacja świateł: Michał Januszkiewicz

realizacja dźwięku: Krystian Kobus

charakteryzacja: Małgorzata Spanier

wideo: Jarosław Jagodziński

opracowanie plastyczne: Marek Brodowski

obsada: Agata Grobel, Bogusław Kudłek, Robert Mania

premiera: 27 stycznia 2015

fot. mat. teatru

Angelika Szubert – absolwentka historii sztuki i dziennikarstwa. Estetka, miłośniczka surrealizmu i teatru dramatycznego.