Po drugiej stronie kulis (Kwestia techniki)

Michał Buszewicz reanimuje w Kwestii techniki popularny przed kilku laty chwyt, z wyprowadzeniem obsługi teatru zza kulis na scenę. Tym razem jednak pomysł nie jest jedynie częścią spektaklu, a jego głównym założeniem.

Zaczyna się od pokazu próbki umiejętności maszynistów w postaci dosyć abstrakcyjnego, ale i zabawnego tańca parawanów. Do widowni podjeżdża następnie zdalnie sterowany samochodzik z telefonem, za pomocą którego bohaterowie przedstawienia zwierzają się widowni z ogarniającej ich tremy. Pojawienie się zabawki przypomina jednocześnie, że za każdą maszyną stoi operujący nią człowiek.

Jarosław Majzel, Janusz Rojek i Mirosław Wiśniewski – bo tak nazywają się występujący w Kwestii techniki maszyniści – nie próbują udawać, że są aktorami i wprost informują o tym widownię. Takie postępowanie rozbraja ewentualnych krytyków. Od początku otrzymujemy jasny sygnał, jakie jest założenie spektaklu. Mamy poznać ludzi stojących „o krok od sławy” i docenić ich wkład w powstawanie przedstawień. W odróżnieniu od bohaterek filmu Morgana Neville’a nie wykonują oni jednak tego samego zawodu, co ich znani współpracownicy. Stąd nacisk kładziony jest głównie na różnice między warsztatem aktorów i maszynistów, których praca dopełnia się nawzajem.

Spektakl składa się z kilku odrębnych scenek, zbudowanych głównie na zasadzie przypominającej stand-up comedy. Nic nie jest tu wzięte na poważnie. Bohaterowie bywają przy tym obiektem autoironicznych żartów, ale wydźwięk całego przedstawienia skłania raczej do docenienia wkładu w tworzenie teatru także tych jego pracowników, którzy znajdują się za kulisami. Tego rodzaju przedsięwzięcie można przygotować na tematkażdego zawodu świata, to prawda. Dystans, z jakim potraktowany jest temat sprawia jednak, że opowiastki maszynistów są bezpretensjonalne i zabawne, a całość – urocza.

Historie opowiadane przez pracowników technicznych budują też – gdzieś na drugim planie – historię Starego Teatru. Istną kopalnią cytatów z innych produkcji teatralnych jest scena, w której panowie opowiadają straszne, bardziej krwawe niż niejeden horror, historie tego, co może się wydarzyć w wyniku nieuwagi lub zaniedbania maszynisty. Najczęściej przywoływane są tu jednak przedstawienia najnowsze, dzięki czemu można zabawić się w detektywa i próbować sobie przypomnieć, w którym spektaklu rzucano siekierą, a gdzie mógł stracić życie malutki kotek.

Oczywiście Kwestia techniki nie polega tylko na godzinnej litanii anegdot. Reżyser poza głównym chwytem, który stanowi zarazem temat przedstawienia, zdecydował się na kilka innych pozornie ogranych rozwiązań, które zaskakują w nowym, nieoczekiwanym kontekście. Pojawia się więc zaproszenie na salę (przez okno) przypadkowej kobiety z ulicy, czy też teatr w teatrze. Ten drugi występuje nawet dwa razy, ponownie akcentując podwójność obecną w pewien sposób w każdym przedstawieniu. Jedno rozgrywa się na scenie, a drugie za kulisami. Śladami tego ostatniego możemy podążać (w wyświetlanej na ekranie) fantastycznej sekwencji jazdy maszynistów taksówką na scenę Kameralną w celu zmiany dekoracji.

Aby dokonała się pełna wolta, na scenie pojawia się na chwilę również profesjonalny aktor – Zygmunt Józefczak. Jest tu obecny tylko na chwilę, tak jak na chwilę bywają obecni pracownicy techniczni w „zwykłych” spektaklach. Próby nauczenia go obsługi parawanu dobitnie pokazują, że Kwestię techniki trudno byłoby zrobić z aktorami. Dlatego tym razem w świetle reflektorów znaleźli się panowie; Jarosław, Janusz i Mirosław, którzy dowiedli, że świetnie radzą sobie też „po drugiej stronie”.

Aleksandra Spilkowska, Teatralia Kraków
Internetowy Magazym Teatralia nr 137/2015

Narodowy Stary Teatr im. Heleny Modrzejewskiej w Krakowie

Kwestia techniki

reżyseria: Michał Buszewicz

oświetleniowcy: Roman Górka, Mariusz Środa

akustyk: Tomasz Kruczek

oprawa wizualna: Jakub Laskowski

muzyka: Krzysztof Chodkiewicz

obsada: Jarosław Majzel, Janusz Rojek, Mirosław Wiśniewski, Zygmunt Józefczak

premiera: 11 kwietnia 2015

fot. mat. teatru

Aleksandra Spilkowska – ur. 1992, studentka wiedzy o teatrze i krytyki literackiej, gdańszczanka mieszkająca w Krakowie.