Nie-boskie Buenos (Podróż do Buenos Aires)

Starzeć się z godnością to przyjąć narzuconą rolę „babci” lub „dziadka”. Atrybuty godnego starca to różaniec, włóczkowy beret i ortopedyczne obuwie. Przyzwoitość nakazuje, by każdy kto ukończył 60 rok życia zniknął z przestrzeni publicznej. Epatowanie własną starością jest w złym guście. Budzi bardzo negatywne konotacje: haluksy, ból, vanitas, śmierć.

Staruszków się lekceważy, ich narzekania bywają określane mianem „męczących”, a wspomnienia „nudnych”. Niekiedy osoby starsze, np. takie, które cierpią na alzheimera, mogą być „zabawne”. Nie postrzega ich się jako ludzi. Monodram zdaje się być idealną formą do prezentacji problemu postrzegania starości, która jest zwykle marginalizowana. Widz musi wysłuchać. Widz chce wysłuchać, bowiem monolog Walercia naprawdę zapada w serce. Staruszka zostaje uczłowieczona. Wielka w tym zasługa Gabrieli Muskały — postać przez nią stworzona miała w sobie wiele wdzięku. Wzbudza sympatię, na tyle, że nikt nie opuszcza sali, gdy bohaterka zaczyna wymieniać wszystkie schorzenia, na które cierpi, wszystkie sukcesy swych synów i porażki swej córki (Wyobraźmy sobie — my, kobiety i mężczyźni 60 minus — że musimy takiego monologu wysłuchać w poczekalni u lekarza.)

Twórcy spektaklu nie korzystali z pomocy charakteryzacji. Aktorka bardzo sugestywnie zagrała osobę o kilkadziesiąt lat od siebie starszą, korzystając jedynie z dobrodziejstwa własnego warsztatu (choć posiłkowała się drobnymi sztuczkami świetlnymi). Uniknęła jednakże niebezpieczeństwa sparodiowania swej bohaterki. Staruszkowie są tacy jak reszta — ani bardziej żałośni, ani bardziej wzniośli.

„Każdy ma swoją wyspę św. He­leny, a jest nią starość”. Scenografia oddaje samotność Walerci. Scena jest niemalże pusta. Wydaje się, że bohaterka jest zawieszona w próżni. Znajduje się w jakiejś dziwnej poczekalni. Ma przy sobie waliki, a na sobie prochowiec — jest gotowa na podróż do Buenos Aires.

Podróż do Buenos Aires miała swoją premierę na deskach łódzkiego „Jaracza” 13 lat temu.

Katarzyna Smyczek, Teatralia Łódź
Internetowy Magazyn „Teatralia” numer 109/2014

Teatr im. Stefana Jaracza w Łodzi

Amanita Muskaria (Gabriela i Monika Muskała)

Podróż do Buenos Aires, Work in regress

reżyseria: Marian Półtoranos

muzyka: Jacek Grudzień, Greg Zgliński

reżyseria światła: Krzysztof Sendke

obsada: Walerka — Gabriela Muskała

premiera: 8 grudnia 2001

fot. archiwum teatru