Na niby i naprawdę (La Verità)

Na niby i naprawdę (La Verità)

Spektakl La Verità zamykał 4. Międzynarodowy Festiwal Teatru Formy Materia Prima organizowany przez Teatr Groteska w Krakowie. Jego autor – Daniele Finzi Pasca – tworzył wcześniej między innymi koncepcje choreograficzne dla widowisk Cirque Eloise i Cirque de Soleil oraz scenariusze ceremonii inauguracji i zamknięcia igrzysk olimpijskich. Zapowiadana jako jedna z najważniejszych atrakcji festiwalu La Verità – widowisko przedstawiające wybrane motywy z życia i twórczości Salvadora Dalí – w postmodernistyczny sposób łączy w sobie estetykę teatru tańca, cyrku i akrobacji, tworząc poetycki obraz przenikania się prawdy i iluzji w świecie surrealistycznej sztuki.

Inspirację dla spektaklu stanowił jeden z obrazów autora Uporczywości pamięci – wykonana na kurtynie ilustracja wykorzystana w pochodzącym z 1944 roku balecie Tristan szalony, prezentowanym w nowojorskiej Metropolitan Opera. Sama kurtyna została odrestaurowana w 2009 roku: przez pewien czas po premierze na scenie pojawiał się jej oryginał, natomiast w trakcie krakowskiego pokazu twórcy posługiwali się już repliką. Ogromnych rozmiarów płótno – w niektórych scenach unoszące się w górę, w innych natomiast stanowiące scenograficzne tło – przedstawia surrealistyczną interpretację postaci Tristana i Izoldy. Uwagę przykuwają w niej zwłaszcza połączone, nienaturalnie wydłużone i powykręcane dłonie kochanków – przepełnione ekspresyjną emocjonalnością, a zarazem przywołujące skojarzenia ze śmiercią. Ich ciała wyrastają z roślin znajdujących się na pustkowiu – głowy tworzą kule dmuchawców, a plecy i dłonie składają się z wrastających w ziemię korzeni drzew. Przedstawione na kurtynie postacie wywołują wrażenie równoczesnej lekkości i ciężaru – doświadczenie to staje się zarazem jedną z osi fabularnych całego widowiska, często poddającego w wątpliwość ustalone prawa rządzące materią i możliwościami ludzkiego ciała.

Ideę spektaklu stanowiło przeniesienie estetyki dzieł Dalego oraz założeń surrealizmu w przestrzeń choreografii. To niełatwe zadanie reżyser realizuje poprzez posługiwanie się poetyką iluzji i wrażenia, nasuwającymi skojarzenia z doświadczeniem snu. Przyczynia się do tego również przepiękna scenografia zaprojektowana przez Hugo Giagiulo. Zmieniając się w sekwencyjny sposób, przedstawia oniryczne wizje łąki pełnej melancholijnie unoszących się w powietrzu wielkich dmuchawców, cyrkowej areny czy rozgwieżdżonego nieba. Widowisko oparte jest na doskonale przygotowanych sekwencjach akrobatycznych: widzowie obserwować mogą gimnastykę na trapezach i toczących się po scenie metalowych obręczach czy pokazy żonglerki. Możliwości przeniesienia surrealistycznej estetyki w przestrzeń ciał tancerzy najlepiej obrazuje scena akrobacji człowieka – gumy, wykonującego niemal niemożliwe pod względem anatomicznym figury. Przypominają one wizerunki postaci znane z wielu obrazów Dalego – na przykład Miękkiej konstrukcji z gotowaną fasolką – przeczuciu wojny domowej czy Antropomorficznej szafki. Tancerze zakładają w niektórych ze scen groteskowe, zwierzęce maski nosorożców (ulubionych zwierząt artysty, bohaterów jego licznych rzeźb oraz szkiców), wykonują rewiowe sekwencje przywodzące na myśl wczesne obrazy artysty, a ich splecione w tańcu ciała obrazują obecne niemal we wszystkich dziełach autora Płonącej żyrafy wrażenie rozciągłości i płynności materii. Spektakl uzupełniają wybrane wątki i anegdoty z życia malarza, przywoływane przez nadającą rytm całości postać narratora – zabawiającego publiczność cyrkowego konferansjera.

Świat jest w ujęciu twórców spektaklu sceną, na której nieustannie przeplatają się prawda i iluzja – można doszukiwać się tu powinowactwa z łączącymi ze sobą tragizm z komizmem dramatami hiszpańskiego Złotego Wieku: utworami Lope de Vegi czy Calderona. Jak ironicznie stwierdza ze sceny jedna z postaci, próbując opisać znaczenie tytułu widowiska: „Prawda jest taka, że kaktusy nie kłują, krew przypomina sok pomidorowy, a my nie cierpimy naprawdę”. Zdanie to przypomina zarazem stanowisko samego Dalego, piszącego w swoich dziennikach o odwróconym wartościowaniu obu pojęć w doświadczeniu estetycznym: „to fałszywe klejnoty wyglądają na prawdziwe, bardziej błyszczą”.

Choć forma widowiska przygotowanego przez szwajcarskich wykonawców niewątpliwie robi wrażenie, największym zarzutem skierowanym w kierunku spektaklu może być zbytnie uproszczenie i powierzchowność jego treści. La Verità przedstawia w dużo większym stopniu wrażenia i myślowe „przebłyski” związane z twórczości Dalego niż próbę dotarcia do istoty poetyki jego dzieł. Slapstickowe – i momentami zwyczajnie nieśmieszne – żarty oraz sztuczki wywodzące się z rewiowej estetyki zdają się przez to w niektórych sekwencjach bardziej irytować, niż bawić. Mimo wszystko jednak, Compagnia Fizi Pasca unika w swojej scenicznej interpretacji nadmiaru patosu i kiczu: tworzy widowisko przyjemne w odbiorze, dostarczające wizualnej przyjemności, choć niestety wywołujące w odbiorcy wrażenie intelektualnego niedosytu.

 

Aleksandra Naróg, Teatralia Kraków

Internetowy Magazyn „Teatralia”, numer 194/2017

4. Międzynarodowy Festiwal Teatru Formy Materia Prima

Compagnia Fizi Pasca (Szwajcaria)

La Verità

autor, reżyser, światło, współtwórca choreografii: Daniele Finzi Pasca

dyrektor kreatywny, producent, współtwórca scenariusza: Julie Hamelin Finzi

muzyka, współtwórca choreografii, projekt dźwięku: Maria Bonzanigo

projekt scenografii i rekwizytów: Hugo Gagiulo

producent wykonawczy i konsultant artystyczny: Antonio Vergamini
artyści: Moria Albertalli, Erika Bettin, Stéphane Gentilini, Andrée-Anne Gingras-Roy, Evelyne Laforest, Francesco Lanciotti, David Menes, Marco Paoletti, Félix Salas, Beatriz Sayad, Rolando Tarquini

inspicjent: Allegra Spernanzon

kierownik tournée: Andrea Caruso

kierownik mechaniki sceny: Jens Leclerc

kierownik montażu: Nicolò Baggio

kierownik techniczny i kierownik oświetlenia: Julien De La Sablonnière

kierownik dźwięku i wideo: Fabio Lecce

premiera: 17 stycznia 2013

fot.: materiały organizatorów festiwalu

 

Aleksandra Naróg – ur. 1991 w Gliwicach, doktorantka na Wydziale Polonistyki UJ, gdzie przygotowuje pracę poświęconą twórczości Witolda Gombrowicza.