Co każdy dorosły powinien wiedzieć o lalkach

Co każdy dorosły powinien wiedzieć o lalkach

Zakończył się VII Międzynarodowy Festiwal Teatru Lalek i Animacji Filmowych dla Dorosłych Lalka Też Człowiek, na którym warszawska widownia miała okazję poznać inne oblicze teatru lalek. Dzięki spektaklom prezentowanym przez artystów z Białorusi, Czech, Hiszpanii, Holandii, Iranu, Kanady, Kostaryki, Norwegii, Włoch i Polski widzowie mogli się przekonać, że lalka w teatrze nie zawsze jest zabawką dla dzieci.

Wśród wielu z nas wciąż pokutuje opinia, że teatr lalek musi opowiadać zabawne historie z morałem dla najmłodszych – festiwal Lalka Też Człowiek już po raz siódmy starał się wyprowadzić nas z błędu. Prezentowane spektakle poruszały problemy dyskryminacji, związków międzyludzkich czy upadku wartości, a inspirację artyści czerpali z literatury, historii i codziennego życia. Innym obalonym w trakcie festiwalu mitem był tradycyjny podział lalek teatralnych – nie tylko pacynki, marionetki, jawajki czy kukiełki mogą występować w teatrze. Ich równoprawnymi partnerami scenicznymi jest wszystko, w co artysta pragnie tchnąć ducha – może to być kapelusz, balonik, cień, a nawet sam aktor. Zadziwiająca jest rola człowieka w teatrze lalek, gdyż nie jest on (jak mogłoby się wydawać) jedynie animatorem przedmiotów martwych, lecz pełnoprawnym aktorem odgrywanego spektaklu.

Wspaniałym przykładem współpracy między człowiekiem a lalką jest spektakl włoskiej grupy Scarlattine Teatro 24583 małe przerażające cudeńka. Troje aktorów opowiada w nim historię małego Pasquale (którego rolę odegrał … balonik), wcielając się w postaci rodziców, nauczycieli, kolegów z klasy, sąsiadów i znajomych. Wykorzystanie w spektaklu baloników z przyklejonymi papierowymi ubrankami jako dzieci dało niesamowity efekt – tak przygotowane lalki w zasadzie nie potrzebowały animatorów, gdyż same „chodziły” po scenie. Dzięki temu wystarczyło wziąć je „za rękę” i razem przedstawiać publiczności historię dorastania i wiążących się z nim małych tragedii.

Także w Polowaniu na Żubra białoruskiego Obwodowego Teatru Lalek w Grodnie aktorzy i lalki uzupełniali się na scenie, jednak nie to wydało mi się najciekawszym aspektem spektaklu. Polowanie na Żubra to spektakl oparty na Pieśni o żubrze autorstwa (jak podają organizatorzy) Mikołaja Gusova. Zapominają jednak wyjaśnić polskiej publiczności, że ów Mikołaj Gusov zalicza się do grona wybitnych polskich poetów wczesnego renesansu i znany jest w naszym kraju jako Mikołaj Hussowczyk (urodzony w Hussowie niedaleko Łańcuta). Między innymi dlatego było mi szczególnie miło, gdy ktoś zdecydował się sięgnąć do tak starego i docenionego w świecie dzieła (Hussowczyk otrzymał za nie Złoty Wawrzyn Poetycki), w którym mieści się nie tylko fascynująca opowieść o egzotyce Puszczy Białowieskiej, lecz także ukłon w stronę wspólnej polsko-białoruskiej historii.

Błędem jednak byłoby myśleć, że tylko tak zamierzchłe czasy były przedmiotem festiwalowych pokazów. Czeski spektakl Sąsiedzi przygotowany przez Continuo Theatre, przedstawiał historię miasteczka i jego mieszkańców na przestrzeni dziesięciu lat (1943–1953) i ukazywał, jak narzucony reżim potrafi odmienić ludzi i ich relacje. Teatr cieni w reżyserii i wykonaniu Holenderki Nicoli Unger przedstawiał historię z lat 70., której głównym wątkiem było przypadkowe spotkanie młodej dziewczyny z jednym z najgroźniejszych wówczas terrorystów – Ilichem Ramírezem Sánchezem, zwanym Carlosem Szakalem. Biała kobieta Magali Chouinard była teatralną wizualizacją stanów ducha.

Taka mnogość tematów, technik, pomysłów i możliwości była zaskakująca, a duże zainteresowanie, jakim cieszył się festiwal (wszystkie bilety na spektakle były zarezerwowane, a widownia wypełniona), świadczy o tym, że teatr lalek zyskuje coraz więcej zwolenników i powoli wychodzi poza stereotyp.

W ramach festiwalu przyznane zostały liczne nagrody, w tym nagroda publiczności dla spektaklu Upiorna opowieść Nicoli Unger, nagroda studentów Wiedzy o Teatrze warszawskiej Akademii Teatralnej dla Divano Occidentale Orientale z Kostaryki za eksperymentalny spektakl Panienka w Kostaryce. Dyplom Polskiego Ośrodka Lalkarskiego POLUNIMA otrzymał Scarlattine Teatro za innowacyjną technikę animacji w spektaklu 24583 małe przerażające cudeńka.

Jury zrezygnowało z przyznania pierwszej nagrody, zamiast tego dwa drugie miejsca otrzymał ex aequo irański spektakl Ziemia i Wszechświat autorstwa Zahra Sabri z Yas-e-Tamam Theater Group oraz polska produkcja Marcina Bartnikowskiego i Marcina Bikowskiego z Teatru Malabar Hotel – Głośniej!. Nagroda przyznawana przez jury „za wyrażenie życia lalką” została przyznana Rafałowi Hajdukiewiczowi z Teatru Pleciuga za rolę Don Juana w spektaklu Don Juan czyli…

Jury obradowało w składzie: Krystyna Żuchowska (aktorka-lalkarka, od pół wieku rzeczniczka i spiritus movens twórczości teatru lalek dla dorosłych), Anette Dabs (Dyrektor artystyczna Międzynarodowego Festiwalu FIDENA), David Burman (Dyrektor artystyczny i naczelny Regionalnego Teatru Dramatycznego im. A. B. Łunaczarskiego w Kemerowie), Marek Waszkiel (historyk, krytyk, od 1977 wykładowca historii teatru lalek w Akademii Teatralnej im. Zelwerowicza w Warszawie) oraz Bartek Miernik (sekretarz redakcji miesięcznika Teatr).

Marta Kaszuba, Teatralia Warszawa
Internetowy Magazyn „Teatralia” numer 37/2012

VII Międzynarodowy Festiwal Teatru Lalek i Animacji Filmowych dla Dorosłych Lalka Też Człowiek, Warszawa, 14 – 20 listopada 2012

Scarlattine Teatro

24583 małe przerażające cudeńka

reżyseria: Anna Fascendini
muzyka: Adalberto Ferrari  Andrea Ferrari
choreografia: Marta Bevilacqua (Arearea), Janet Smith (Szkocki Teatr Tańca)
światło: Andrea Violato
scenografia: Francesco Panzeri
animacja: Marco Martis, Stefania Gallo
kostiumy: Agnese Bocchi, Lorella Bellelli
koncepcja: Michele Losi

***

Obwodowy Teatr Lalek w Grodnie (Białoruś)

Polowanie na Żubra

***

Continuo Theatre (Czechy)

Sąsiedzi

scenariusz: Pavel Štourač
scenografia: Helena Štouračová
muzyka: Alessandro La Rocca, Lianca Pandolfini
światło: Christoph Siegenthaler
występują: Kateřina Šobáňová, Zuzana Smolová, Martin Janda, Ivo Jurečka, Michal Puhač,  Alessandro La Rocca

***

Nicola Unger (Holandia)

Upiorna opowieść

Reżyseria i wykonanie: Nicola Unger

***

Magali Chouinard (Kanada)

Biała kobieta

reżyseria: Magali Chouinard
asystenci: Marthe Adam, Emmanuelle Calvé, Richard Morin, Jean Cummings

 

Marta Kaszuba – studentka polonistyki na Uni wersytecie Warszawskim, zakochana w swoim kierunku studiów, mimo że najprawdopodobniej zostanie po nim wykształconą bezrobotną. Z teatrem związana od zawsze, począwszy od szkolnych przedstawień, przez Ognisko Teatralne u Machulskich, skończywszy na pracy w dziale obsługi widzów. Gotowa zrobić wszystko, byle tylko być częścią magii teatru.W przyszłości chciałaby pisać. O literaturze, o teatrze, o filmie… Po prostu pisać.