Jesteśmy do siebie podobni (Mity przyleskie)

Nie od dziś wiadomo, że teatr może być czymś w rodzaju terapii dla osób z niepełnosprawnością, ponieważ pomaga im w pracy nad ciałem, głosem, emocjami i mimiką. Taka forma obcowania ze sztuką daje szansę wyjścia poza swoje ograniczenia nie tylko występującym, ale także odbiorcom. To właśnie (nie)zwykli aktorzy, tacy jak uczestnicy terapii zajęciowej, niejednokrotnie budzą w widzach największe poruszenie.

Tematem Mitów przyleskich w reżyserii Ewy Szumskiej jest akt stworzenia świata i człowieka. Inspiracją dla powstania spektaklu była książka Anny Onichimowskiej Tajemnice początku – mity o stworzeniu świata, która zbiera mitologie z różnych kontynentów. Reżyserka wybrała fragment Na górze i na dole – opowieść pochodzącą z Wybrzeża Kości Słoniowej, w pierwotnej wersji spisaną przez kongijskiego poetę. Propozycja wyobrażenia sobie początku uniwersum przedstawiona przez twórców może okazać się niekonwencjonalna i nietypowa dla kultury europejskiej, ponieważ w polskiej świadomości znana jest przede wszystkim mitologia grecka, rzymska czy słowiańska. Mit opiera się na opozycji góra – dół, a jego głównymi bohaterami są dwa bóstwa: Guela na Dole i Guela na Górze. Pierwsze z nich postanowiło stwarzać świat z gliny, jednak w ulepionych przez nie ludziach nie było życia. Guela na Górze zapragnęło zabrać istoty do siebie, ale ostatecznie tchnęło w nie ducha i zesłało światło na ziemię pogrążoną w ciemności. Mity przyleskie są przede wszystkim poruszającą historią o stworzeniu człowieka oraz o równości i wzajemnym podobieństwie ludzi niezależnie od wieku, wyglądu czy wrodzonych wad. Dowodem na to mogą być słowa wypowiadane wielokrotnie przez wszystkich aktorów: „Jesteśmy do siebie podobni”.

Na scenie występują uczestnicy Warsztatu Terapii Zajęciowej „Przylesie” – to właśnie od tej nazwy wywodzi się tytuł spektaklu. Szumska pokazuje w ten sposób, że pomimo inspiracji mitem kongijskiego poety, przedstawienie jest przede wszystkim niepowtarzalną wersją historii świata i człowieka, stworzoną przez nią oraz jej „przyleskich” podopiecznych – Grupę Teatralną Nowi w Nowym im. Wojciecha Deneki. Aktorzy dali z siebie wszystko – kontrolowali tekst, ruch sceniczny, w odpowiednich momentach troszczyli się o kontakt z widownią. Udowodnili w ten sposób sobie i publiczności, że jako osoby niepełnosprawne mogą być pełnoprawnymi uczestnikami, jak również współtwórcami kultury.

Artyści wykonali prostą scenografię, składającą się z kilku przedmiotów: pięciu djembe, niebieskiej folii imitującej wodę oraz patyków ustawionych na kształt ogniska. Afrykańskie bębny sytuowały sztukę w kulturze, z której zaczerpnięty został mit, a wydobywanie z nich dźwięków służyło budowaniu atmosfery w kluczowych momentach. Oprawę wizualną dopełniały wiszące nad sceną maski, wykonane przez Karolinę Szymkowiak, które później zostały użyte przez aktorów do odegrania tańca radości stworzenia. Ważnymi elementami spektaklu były także animacje, przedstawiające lepienie z gliny, muzyka instrumentalna oraz światła.

To wszystko spowodowało, że Mity przyleskie stały się niezwykle przyjemnym w odbiorze widowiskiem, gromadzącym w CK Zamek całe rodziny. Ewie Szumskiej udało się stworzyć przedstawienie, które łączy niepełnosprawność i pełnosprawność, człowieka i naturę, artystów i publiczność, mit i rzeczywistość. Kluczowe wydaje się tutaj odwołanie do przekazów z odległej dla nas kultury, pozwalające poszerzyć perspektywę myślenia o świecie i ludziach. Spektakl ma w sobie coś niezwykłego – porusza, tworzy wyjątkową atmosferę, zmusza do refleksji, przypomina o człowieczeństwie, a także niweluje stereotypowe granice niepełnosprawności.

Anna Nadstazik, Teatralia Poznań 
Internetowy Magazyn „Teatralia”, numer 269/2019

Teatr powszechny CK Zamek w Poznaniu
Mity przyleskie
reżyseria: Ewa Szumska
współpraca reżyserska: Hanna Rynowiecka
muzyka: Adam Brzozowski, Wiesław Janicki
światło: Mariusz Adamski
maski: Karolina Szymkowiak
animacje: Rita Kaźmierczak, Jerzy Kaźmierczak
obsada: Lidia Piskorska, Mariusz Józefiak, Mariusz Sztuba, Daniel Laskowski, Jarosław Kubiak, Piotr Roszak, Arkadiusz Żmijewski, Ewa Szumska
premiera: 26 listopada 2018

fot. materiały CK Zamek

Anna Nadstazik – studentka filologii polskiej na UAM, rocznik 1996, z „Teatraliami” związana od 2018 roku.