Dwie Marie (Promieniowanie)

Dwie Marie (Promieniowanie)

Maria Nowotarska na obchody jubileuszu sześćdziesięciolecia pracy artystycznej powróciła do Teatru im. Juliusza Słowackiego, w którym debiutowała, by zagrać Marię Skłodowską-Curie w sztuce Kazimierza Brauna. W Promieniowaniu, spektaklu opowiadającym historię spisywania przez Ewę Curie biografii sławnej matki, Nowotarska zagrała ze swoją córką, Agatą Pilitowską. Kazimierz Braun w swojej sztuce wyraźnie zaakcentował wątki związane z tęsknotą Skłodowskiej-Curie za zmarłym mężem i Polską, a Nowotarska i Pilitowska przyjechały do Krakowa z Toronto, gdzie tworzą polski Salon Poezji, Muzyki i Teatru. Powierzając aktorce przebywającej od lat na emigracji rolę sławnej chemiczki, która pod koniec życia wraca wspomnieniami do rodzinnego kraju, reżyser podkreślił podobieństwo historii dwóch Marii: obchodzącej jubileusz aktorki i dwukrotnej laureatki nagrody Nobla.

W spektaklu Brauna widzimy Skłodowską-Curie u samego kresu życia, kiedy siły, jakie jej pozostały, są niewspółmierne do tego, iloma projektami, badaniami i inicjatywami ma zamiar jeszcze się zająć. Reżyser (i autor tekstu) traktuje ten moment jako punkt, z którego bohaterka spogląda w przeszłość, wraca do pierwszych odkryć w prowizorycznych laboratoriach, czasu małżeństwa z Piotrem Curie i romansu z Pawłem Langevinem. Wspomina tysiące zakończonych niepowodzeniem prób uzyskania Uranu, przyjaźń z Albertem Einsteinem i spędzone w Warszawie dzieciństwo. Z pojawiających się w niespodziewanie wspomnień – jej córka – Ewa Curie, próbuje stworzyć opowieść biograficzną, która wykraczałaby daleko poza anegdoty dotyczące noblistki i notki zamieszczane w encyklopedycznych tomach. Nie jest usatysfakcjonowana informacjami, które już posiada, bo ma wrażenie, że zawierają fakty powszechnie znane, a ona jako córka Marii powinna sięgnąć dalej i głębiej. Pyta więc o emocje, uczucia i motywacje, niecierpliwi się kiedy odpowiedzi nie wydają jej się szczere. Posiada może nie tyle własny obraz matki, co wizję książki, którą chce napisać.

Choć miłość w relacjach Marii i Ewy jest obecna i dająca się zauważyć w gestach, słowach i spojrzeniach, Braun wyraźnie kreśli linię sporu i różnic między kobietami. Choreografia spektaklu budowana jest w oparciu o następujące po sobie zbliżanie i oddalanie się kobiet w przestrzeni sceny. Oszczędna scenografia składa się jedynie ze stanowiska pracy literackiej Ewy i miejsca, gdzie na fotelu przy niskim stoliku odpoczywa i prowadzi swoją opowieść Maria. Znajdują się naprzeciwko siebie jako matka i córka, ale też jako naukowiec i pisarka; kobieta, która zdecydowała się nie czerpać korzyści majątkowych ze swoich odkryć i jej spadkobierczyni. W słowach Ewy często pojawia się żal i niezrozumienie, proces pisania przez nią biografii jest jednocześnie własnym zmaganiem się z postacią matki, wydającą się córce czasem daleką i nieodgadnioną jak obca osoba. Maria oskarża Ewę, że chce zdobyć sławę sprzedając biografię matki i wykorzystując swoją pozycję do dotarcia do jak najszerszego grona czytelników. Mimo wszystko wydaje się, że Skłodowska-Curie nie mogłaby znaleźć lepszej powierniczki niż Ewa, a córka innej drogi do prawdy o swojej matce niż żmudne sporządzanie biografii z informacji zapisanych na fiszkach, strzępów opowieści i własnych wspomnień.

Jubileusz Marii Nowotarskiej było oczywiście pewnym podsumowaniem, czego dowiodła treść listów skierowanych do jubilatki między innymi przez prezydenta Jacka Majchrowskiego i prezesa ZASP Olgierda Łukaszewicza, w których autorzy wymieniali role stworzone na scenie Teatru im. Juliusza Słowackiego, a także inicjatywy podejmowane przez Nowotarską w Toronto. Padło również wiele słów dotyczących planów aktorki, możliwych kolejnych powrotów do Polski i Krakowa, dalszego poszerzania działalności w Kanadzie. Wydaje się, że Kazimierz Braun zauważył w Nowatorskiej, z którą przyjaźni się od wielu lat, uporczywe patrzenie wciąż w przyszłość, poszukiwanie nowych dróg i wyzwań, i dlatego dla niej właśnie napisał rolę Marii Skłodowskiej-Curie.

 

Zuzanna Berendt, Teatralia Kraków

Internetowy Magazyn „Teatralia”, numer 209/2017

Teatr im. Juliusza Słowackiego w Krakowie

Kazimierz Braun

Promieniowanie

reżyseria: Kazimierz Braun

scenografia: Joanna Dąbrowska

opracowanie muzyczne: Jerzy Boski

obsada: Maria Nowotarska (Maria Skłodowska-Curie), Agata Pilitowska (Ewa Curie)

premiera: 16 października 2017

fot. materiały  Teatru m. Juliusza Słowackiego

Zuzanna Berendt – absolwentka wiedzy o teatrze UJ, studentka MISH. W Teatraliach od 2014 roku.