(Nie)stałość (Nim odleci)

(Nie)stałość (Nim odleci)

Spokojna, przywołująca skojarzenia z domowym ciepłem scenografia spektaklu Nim odleci zapowiada powolny, być może wręcz senny rytm akcji. Wbrew pozornej sielance twórcy adaptacji utworu Floriana Zellera w warszawskim Teatrze Współczesnym zgrabnie wprowadzili w tę rzeczywistość nastrój metafizycznego niepokoju.

Historia z pozoru nie wygląda na skomplikowaną. Francuska rodzina złożona z rodziców i dwójki dorosłych dzieci zajęta jest sprawami po części dość zwyczajnymi (romanse jednej z córek), po części natomiast poważnymi, lecz również przynależącymi do codzienności, takimi jak śmierć i choroba. Bardzo szybko okazuje się jednak, że przedstawiona rzeczywistość w jakiś trudny do określenia sposób pozbawiona została swojej struktury. Widz nie może mieć do końca pewności, czy dostarczone przez nieznanego żałobnika kwiaty wyrażają żal po śmierci Andrégo (Krzysztof Kowalewski), ojca rodziny i znanego pisarza, czy raczej jego żony, Madeleine (Marta Lipińska). Córki na przemian opłakują każdego z rodziców, prowadząc jednocześnie dyskusje z drugim. W zależności od tego, kto z kim rozmawia i kto uznawany jest za zmarłego, te same teraźniejsze i przeszłe zdarzenia jawią się zupełnie inaczej. Nawet tożsamość przybywającej do domu kobiety (Agnieszka Pilaszewska) ulega zmianom. Jedyne, co pozostaje stałe, to konflikt obu sióstr (Monika Krzywkowska i Barbara Wypych) oraz poruszane przez nie w rozmowach tematy.

Starannie przygotowana scenografia naśladująca elegancki francuski dom położony na prowincji stanowi kontrapunkt dla poczucia niepewności budowanego na poziomie akcji. Nastrój rodzinnego ciepła, jaki został w ten sposób stworzony, wraz z wyeksponowaniem słów wypowiadanych ze sceny (muzyka czy ruch nie naruszają tu prymatu tekstu) pozwalają mocniej wybrzmieć akcji dramatycznej.

Centralną postacią jest kreowany przez Kowalewskiego André (który w ten sposób dominuje nie tylko świetną grą), jednak znajduje on oparcie w rolach pozostałych aktorów. André, cień dawnego człowieka, nie wiadomo – martwy czy żywy, wchodzi w interakcje z innymi bohaterami jedynie połowicznie. Umiejętna kreacja pozwala zbudować przestrzeń, w której akcja toczy się między pozostałymi postaciami, zachowując jednocześnie symboliczną wagę figury ojca. Na docenienie zasługuje oczywiście Marta Lipińska, ale uwagę zwraca również Monika Krzywkowska, naturalnie przedstawiająca charakter ambitniejszej i zdolniejszej z dwóch córek.

Wymykający się jednoznacznym ocenom kształt rzeczywistości i tożsamości pojawiających się na scenie postaci (czego przykładem może być kobieta grana przez Agnieszkę Pilaszewską – w jednej wizji świata sąsiadka zaproszona na kawę, innym razem przyjaciółka Andrégo ze studenckich lat) nie dają się łatwo usprawiedliwić chorobą pisarza, tak jak ma to miejsce na przykład w Ojcu Zellera. Maciej Englert w Nim odleci przeprowadza takie ćwiczenie z wątpienia jeszcze dalej. Przy zdecydowanym zaburzeniu struktury czasu, tożsamości i charakterów, pytania o problemy istniejące w relacjach między postaciami stają się znacznie bardziej uderzające. W świecie pozbawionym stałości i pewności istotne okazują się jedynie miłość, choroba, zaufanie czy śmierć. Dotyczące ich pytania, które zazwyczaj przez sposób formułowania wydają się banalne, tu zostają dzięki umiejętnym zabiegom twórców postawione bez ocierania się o kicz czy fałsz.

 

Michał A. Pawłowski
Internetowy Magazyn „Teatralia”, numer 268/2018

 

Teatr Współczesny

Florian Zeller

Nim odleci

reżyseria: Maciej Englert

przekład: Bogusława Frosztęga

scenografia: Marcin Stajewski

światło: Magda Górfińska

kostiumy: Anna Englert

muzyka: Jerzy Satanowski

obsada: Krzysztof Kowalewski (André, ojciec), Marta Lipińska (Madeleine, matka), Monika Krzywkowska (Anne, córka), Barbara Wypych (Elise, druga córka), Agnieszka Pilaszewska (kobieta), Michał Mikołajczak (mężczyzna).

premiera: 17 listopada 2018

fot. Magda Hueckel

 

Michał A. Pawłowski – urodzony w 1996 roku, student Kolegium Międzyobszarowych Indywidualnych Studiów Humanistycznych i Społecznych UW, współpracownik „Teatraliów”.