Krośnieńskie spotkania ze sztuką OFFową (11. Nocne Teatralia Strachy w Krośnie)

Krośnieńskie spotkania ze sztuką OFFową (11. Nocne Teatralia Strachy w Krośnie)

Wybitność – to słowo najpełniej charakteryzuje spektakle zaprezentowane podczas tegorocznej edycji Nocnych Teatraliów Strachy. Paweł Wrona, dyrektor artystyczny, zadbał o to, by w programie pojawiły się zarówno monodramy, jak i spektakle wieloobsadowe, podejmujące różną tematykę – mierzące się z polskimi fobiami, żartobliwie mówiące o literaturze. Każdy z nich to prawdziwy majstersztyk.

Z Goleniowa do Krosna droga jest daleka – trzeba przemierzyć całą Polskę. Jeden z najprężniej działających ośrodków offowych w naszym kraju, Teatr Brama, przywiózł ze sobą spektakl Ghost Dance. To oryginalne spojrzenie na problem kapitalizmu oraz strachu przed obcością. Artyści w swojej teatralnej opowieści wychodzą od wydarzeń rozgrywających się podczas podboju Ameryki Północnej przez Europejczyków.. Inspiracją dla twórców był taniec, który dla Indian stanowi formę modlitwy o lepsze jutro, pokój oraz odmianę tragicznego losu. Spektakl, mimo egzotycznego kontekstu, staje się uniwersalną opowieścią o uniwersalnych problemach, z którymi na co dzień zmagamy się również w Europie. W jego centrum pozostaje problematyka strachu przed Obcym, który – tak jak w przypadku kolonizatorów – potrafi paraliżować, pchać ku najgorszym rozwiązaniom i ujawniać demoniczną stronę ludzkiej natury.

Aktorzy przez cały spektakl poruszają w transowym rytmie, właściwym indiańskich rytuałom, którym towarzyszy  modlitwa o lepszą przyszłość. Przedstawienie zostało skomponowane jako splot wielu krótkich etiud. Wszystkie łączy motyw  wolności, bowiem ukazują jej różne oblicza. Na samym początku tej specyficznej, teatralno-muzycznej spowiedzi aktorzy-performerzy przedstawiają się, opowiadając o swoich korzeniach. Pokazują, że odległa opowieść o eksterminacji rdzennej ludności Ameryki jest aktualna – podobne historie związane z brakiem akceptacji dla Innego dzieją się dosłownie tu i teraz. Dodaje to olbrzymiej siły wyrazu dalszej części spektaklu. Poznajemy osoby o różnym pochodzeniu, wywodzące się z odmiennych kręgów kulturowych. Ich wypowiedzi, w zestawieniu z historią Indian i bardziej współczesnymi narracjami o lęku przed Innym, stają się łącznikiem odległej przeszłości z teraźniejszością, co przekłada się na uniwersalny wydźwięk Ghost Dance jako opowieści o obcości i, mniej lub bardziej przemocowych i uprzedmiatawiajacych, próbach jej poskramiania.

Wymowa Ghost Dance jest jeszcze silniejsza, a wspólne wołanie o pokój i wzajemny szacunek wybrzmiewa głośniej dzięki temu, że aktorzy tworzą niejednolitą pod względem pochodzenia grupę.

Drugie uderzenie to na wskroś feministyczny Spis kobiet Kolektywu Polka. Mocny spektakl, który bezkompromisowo mówi o feminizmie we współczesnym świecie. Powstał z okazji 100-lecia praw wyborczych kobiet. Bazę scenariusza stanowią rozmowy, które jego autorki przeprowadziły ze sprzedawczyniami pracującymi na bazarze przy ul. 1 Maja w Lublinie. Równouprawnienie – jak funkcjonuje? Jakie obawy mają polskie kobiety obawy? Czy macierzyństwo można pogodzić z wysokimi stanowiskami w życiu zawodowym? Czy przeciętna kobieta ma siłę dźwigać wszystkie narzucone jej role społeczne? Na takie pytania próbowały wraz ze swoimi rozmówczyniami odpowiedzieć artystki Kolektywu Polka.

Spis kobiet to oszczędny w formie spektakl, w którym scenografię ograniczono do podwieszonych do sztankietów bazarowych krat oraz kilkuset plastikowych toreb. Dzięki minimalistycznej scenografii najmocniej wybrzmiewa tu głos kobiet – nie tylko w scenicznych monologach, ale i ten autentyczny, płynący z głośników – (wypowiedzi kobiet z lubelskiego bazaru).

Po trudniejszej tematyce przyszedł moment rozluźnienia i zabawy. Wszystko za sprawą Teatru Pijana Sypialnia, który przywiózł ze stolicy doskonale przyjęty przez krośnian spektakl Latarnik. Ta pełna humoru historyjka momentami przypomina kabaretowy gag, ale jednocześnie utrzymuje wysoki poziom artystyczny. Publiczność otrzymuje twórczość Henryka Sienkiewicza w pigułce. Znajdziemy tu bowiem elementy z Latarnika, Quo vadis, W pustyni i w puszczy czy Trylogii, pisanej ku pokrzepieniu serc Polaków.

Sprawna żonglerka różnymi motywami oraz postaciami literackimi zaczerpniętymi z utworów Sienkiewicza nie byłaby możliwa, gdyby nie napisany z dowcipem i lekkością scenariusz autorstwa Sławomira Narlocha. Kto by pomyślał, że pozornie całkowicie odmienne wątki literackie można połączyć w wartką, pełną zwrotów akcji i skrzącego się dowcipu, opowieść. Gagi przeplatane są muzyką brawurowo graną na żywo, która daje publiczności chwile wytchnienia po salwach śmiechu.

Jak balansować pomiędzy sacrum a profanum pokazał Artur „Arti” Grabowski w monodramie-performansie Raport Panika. Podczas tego występu poczułam cały wachlarz skrajnych emocji – chapeau bas! Od radości, zrywania boków ze śmiechu, przez zamyślenie, po autentyczne obrzydzenie. Wszystko to dzięki fabularnej konstrukcji spektaklu. Jego początek miał lekki, kabaretowy charakter. Aktor wciąga widza w typowy stand up, w którym w prześmiewczy sposób komentuje współczesność – odnosząc się raz po raz do publiczności, wzbudzając salwy śmiechu – bawi odniesieniami regionalnymi, mówi o polityce. Wraz z rozwojem akcji Grabowski porusza coraz bardziej kontrowersyjne tematy (homofobia, ksenofobia), a przedstawienie będące z początku niewinnym gagiem staje się coraz poważniejsze, wbija publiczność w fotele i powoduje konsternację. Inspiracją dla artysty był tekst Dziennika panicznego Rolanda Topora – do jego fragmentów dodał własne, odwołując się do sytuacji, które wydarzyły się naprawdę.

Główny bohater jest szaleńcem, który snuje kolejne monologi. Cały czas balansuje na granicy normalności i tytułowej paniki. Raz wytyka palcem naszą codzienną bylejakość, otaczanie się kiczem czy to, że jesteśmy już zobojętniali na zalewający nas hejt i brak gustu. Mówi o fałszywej religijności, komentuje zachowanie krakowskich szalikowców.

Tym samym Grabowski w bezpretensjonalny sposób rozprawia się w tym spektaklu z nacjonalizmem, źle pojętym patriotyzmem, ksenofobią i brakiem tolerancji. Robi to w mocny sposób, operując minimalną liczbą środków ciało performera, światło, tablica i kreda do pisania). Szeroki wachlarz całkiem skrajnych tematów można było zaprezentować w czasie jednego spektaklu z bardzo prostego powodu. Główny bohater przechodzi przez kolejne etapy szaleństwa. Prezentuje nam przy tym również jego pozytywne skutki – barwne, przyjemne odbieranie rzeczywistości.

Finałowa lekcja bon tonu skutecznie zmusiła do zastanowienia się nad tym, czy jeszcze  rozróżniamy takie pojęcia jak „etykieta” oraz „dobre wychowanie”. Grabowski potrafi wywołać u widza obrzydzenie, szokując nagłymi zwrotami akcji. Publiczność wchodząca na widownię częstowana jest balonową, owocową gumą do żucia, której trudno się oprzeć. Wiele osób sięgnęło po przysmak, co performer wykorzystał w scenie finałowej. Przeszedł po widowni, domagając się wyrzucenia gumy z ust do miseczki. Następnie sam zaczął żuć zebrane odpadki. Widać tutaj, że świadomie korzysta z różnych form wyrazu – potrafi zarówno bawić, jak i prowokować, wprawiać w zakłopotanie.

Teatr Zielone Słońce z Bolesławia zaprezentował spektakl oparty na motywach zaczerpniętych z mojego ulubionego współczesnego tekstu: Żywotów świętych osiedlowych  Lidii Amejko. Wystawiono go  w niezwykle klimatycznej piwnicy Pod Cieniami, co tylko dodało mu urody oraz wzmocniło jego wydźwięk. Akcja toczy się na współczesnym blokowisku, gdzie w klaustrofobicznie małych mieszkaniach rozgrywają się ludzkie dramaty.

Artyści zaprezentowali prosty w formie spektakl lalkowy z oryginalną scenografią. Po raz kolejny można zobaczyć, że nawet  lalka z metalowych prętów, która schematycznie przedstawia postać człowieka, w sprawnych rękach animatora może stać się zarówno dresiarzem, jak i lokalną miss osiedla. Scenę dla lalek tworzy puste pudło akordeonu. Jeden aktor animuje wszystkie postaci, a towarzyszy mu dwuosobowy zespół grający rytmiczną muzykę.

Cztery z pięciu  omówionych spektakli zaprezentowanych na 11. Nocnych Teatraliach Strachach charakteryzuje mocna, wręcz dojmująca, świetnie zaaranżowana muzyka na żywo. Na scenie nie zabrakło także ważnych współcześnie tematów. Dzięki różnorodności form i odmiennych perspektyw spojrzenia nań (m.in. braku akceptacji dla Innego czy konfliktów wojennych) każdy widz mógł znaleźć coś dla siebie. W dodatku repertuar został zrównoważony – obok pozycji podejmujących nieprzyjemne zagadnienia znalazły się także te lekkie, zabawne, wręcz kabaretowe.

Program Festiwalu uzupełniły wykłady, wystawy zdjęć oraz grafik, koncerty pod chmurką, fire show i silent disco. Na każdym z wydarzeń był komplet publiczności.

Anna Petynia, Teatralia Rzeszów

Internetowy Magazyn „Teatralia”, numer 266/2018

 

  1. Nocne Teatralia Strachy w Krośnie, 6–8 września 2018

Teatr Brama

Ghost dance

reżyseria: Daniel Jacewicz

dźwięk: Jacek Gałkiewicz

światło: Nikon Miedviediev

Obsada: Jenny Crissey, Anastasiia Miedviedieva, Lesja Szulc, Aleksandra Ślusarczyk, Patryk Bednarski, Oleh Nesterov, Wojciech Rosiński, Olivier Jost, Oliwier Szałagan

Premiera: marzec 2017

***

Kolektyw Polka

Spis kobiet
research dramaturgiczny: Agnieszka Pajączkowska, Dorota Ogrodzka

scenariusz i reżyseria: Dorota Ogrodzka, Izabella Gawęcka, Alicja Brudło, Anna Sadowska, Iwona Konecka

Obsada: Izabella Gawęcka, Alicja Brudło, Anna Sadowska, Iwona Konecka

Premiera: OFF: Premiery/Prezentacje 2017, 17 listopada 2017, Teatr Ósmego Dnia, Poznań

***

Teatr Pijana Sypialnia, Warszawa   

Latarnik

scenariusz: Sławomir Narloch

kierownik muzyczny: Daniel Zieliński

reżyser: Stanisław Dembski

obsada: Paulina Dulla, Katarzyna Lasota, Wojciech Gawrych, Adam Hadi, Sławomir Narloch, Jakub Pawlak, Sebastian M. Słomiński

orkiestra:

klarnet – Kamila Adamska / Bartłomiej Słojewski / Piotr Thieu Quang
fagot – Bernard Łasecki / Katarzyna Wasiak
skrzypce I – Agata Frysz / Magdalena Górska
skrzypce II – Szymon Kałużny / Milena Krupińska / Joanna Pomykała
kontrabas – Paweł Kielak
perkusja – Daniel Zieliński

premiera: maj 2016

***

Artur „Arti” Grabowski
Raport Panika

reżyseria: Marek Kościółek

wykonanie: Artur „Arti” Grabowski
Premiera: 30 maja 2018

***

Teatr Zielone Słońce

Święci osiedlowi

autor: Lidia Amejko

reżyseria: Kamil Katolik

scenografia: Kamil Katolik

muzyka: Jacek Wierzchowski

obsada: Kamil Katolik, Karol Kojkoł (akordeon)

premiera: 18 marca 2018

Anna Petynia – ur. 16 września 1988 w Przemyślu. Absolwentka informacji naukowej i bibliotekoznawstwa ze specjalizacjami: kultura czytelnicza i medialna oraz teatrologia na Uniwersytecie Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie. Publikowała w wielu gazetach studenckich, m.in. „Ofensywie”, „Głosie Humanisty”, czy „5Ścianie”. Od stycznia 2008 w redakcji „Teatraliów”. Nie tylko relacjonuje lubelskie i rzeszowskie życie teatralne, lecz także współtworzy gazety („Fora Nova”, „Na stronie”) na festiwalach teatralnych. Na co dzień prowadzi agencję kreatywną AjPi Media, zajmuje się reklamą i marketingiem.