Ciężar prawdy
Zrealizowany przez Iwonę Kempę spektakl na podstawie napisanych w 1994 roku "Rozmów poufnych" Ingmara Bergmana jest światową prapremierą teatralną tej powieści. Poprzedza go wyreżyserowany przez Liv Ullmann film "Intymne zwierzenia". Bergman podejmuje w powieści problemy bardzo często przez niego poruszane, takie jak Bóg i wiara, człowiek i trudność porozumienia się.
Iwona Kempa dotknęła tematu bardzo osobistego dla Bergmana. Powieść jest inspirowana historią małżeństwa rodziców autora. Reżyser napisał książkę, będącą zapisem rozmów matki. Główną bohaterką jest Anna. Pierwsza scena to spowiedź kobiety przed jej wujem, pastorem. Jakub jest jej spowiednikiem od lat dziecięcych. Nie jest to zwyczajna spowiedź, lecz raczej rozmowa, chęć podzielenia się problemami i pozbycia ich ciężaru. Nie towarzyszy temu pragnienie rozgrzeszenia, gdyż Anna stoi na progu załamania wiary. Kobieta zdradza męża, notabene również pastora, którego zwierzchnikiem jest wuj Jakub, a przedmiotem jej uczucia jest przyszły pastor. Jakub namawia Annę, aby wyznała mężowi prawdę.
"Rozmowy poufne"
Kobieta przeżywa kryzys osobowości. Nie zgadza się na istnienie Boga ze względu na wszechobecne w świecie cierpienie. Anna nie kocha męża. Ich małżeństwo oparte jest na przyjacielskich stosunkach. Zawsze taktowała Henryka jak przyjaciela, a nie kochanka. Wie, że wyznanie zrani dogłębnie małżonka, jednak decyduje się na nie. Co jest szokiem dla Anny, nie żąda on rozwodu. Po dniu pozornego spokoju rozpętuje się jednak piekło. Henryk chce znać wszystkie szczegóły schadzek. Widz jest świadkiem destrukcji psychicznej pastora i umacniania się postaci Anny, która nie zrywa romansu i próbuje ubezwłasnowolnić męża.
Scenografia jest bardzo prosta. Zmieniające się ciągle, lecz w gruncie rzeczy bardzo podobne, pełniące funkcję uniwersalną, krzesła i stoły wirują w przestrzeni. Raz tworzą zakrystię, później salon Henryka, dom koleżanki Anny, pokój umierającego Jakuba, a na końcu ławkę nad rzeką. Raz pojawia się łóżko, dowód pierwszej zdrady małżeńskiej. Iwona Kempa świetnie komponuje spektakl, manipulując czasem. Każdy fragment spektaklu jest rozmową Anny. Raz wybiega kilka lat wstecz, by później wrócić o kilka do przodu, aby zakończyć podróż w czasie na dzieciństwie bohaterki. Dzięki takiemu rozłożeniu akcji, fabuła staje się ciekawsza i bardziej przykuwa uwagę. Widz sam układa w głowie tę układankę. Dopiero ostatnia scena pozwala złożyć historię w całość i lepiej zrozumieć motywy bohaterki.
Jedyną postacią w przedstawieniu, poza główną bohaterką, która nie jest osobą duchowną, jest Maria, żona pastora Jakuba. Nawet najlepsza, a właściwie jedyna, przyjaciółka Anny jest siostrą zakonną. Może to tylko jej sukienka do złudzenia przypomina habit. Anna odwiedza Martę z kochankiem Thomasem. Rozwiewa podejrzenia męża, bo przecież jedzie tylko odwiedzić przyjaciółkę. Marta kryje przyjaciółkę, a nawet zostawia jej klucz do pustego domu swojej ciotki, aby tam po raz pierwszy mogła zdradzić Henryka. Siostra zakonna pomagająca w zdradzie?
Kontrastem dla małżeństwa Anny i Henryka jest związek Jakuba i Marii. Ukazuje to niezwykle wzruszająca rozmowa głównej bohaterki z ciotką. Jakub jest chory, lecz Maria jest pełna nadziei, choć jest to nadzieja pozorna, gdyż śmierć pastora jest nieuchronna. Przywiązanie i miłość daje jej siłę. Cieszy się z każdego dnia i każdej godziny życia męża. Maria wie, że jego cierpienie kiedyś się skończy, lecz ich miłość to przetrwa. Ich dusze połączą się w niebie na zawsze. Wizja kończy się śmiercią ukochanego wuja Anny.
Historię zamyka scena z dzieciństwa Anny, rozmowa z Jakubem. Dziewczynka boi się braku wiary i nie wie, czy ma przystąpić do aktu konfirmacji. Wuj zabiera ją nad rzekę i opowiada jej o uświęcającej sile miłości. Wydaje się, że już dorosła Anna tracąca wiarę w Boga, odnalazła swoje własne sacrum w drugim człowieku.
Marta Goławska
Teatralia Kraków
29 stycznia 2009
Teatr im. Juliusza Słowackiego w Krakowie
Ingmar Bergman
"Rozmowy poufne"
adaptacja, reżyseria, opracowanie muzyczne: Iwona Kempa
scenografia: Anna Sekuła
obsada:
Maria - Bożena Adamek
Anna - Dominika Bednarczyk
Marta - Joanna Mastalerz
Matka - Anna Tomaszewska
Henryk - Sławomir Maciejewski (gościnnie)
Jakub - Tomasz Międzik
Thomas - Tomasz Augustynowicz
premiera: 18 października 2008 r.