Pół wieku teatru oczami córki Raszewskiego
"Teatr Narodowy 1949-2004" Magdaleny Raszewskiej to kompendium wiedzy o powojennej historii jednej z najbardziej prestiżowych scen polskich. Historii przedstawionej w dużym skrócie, ale obejmującej wszystkie najważniejsze wydarzenia, do tego suto okraszone fotografiami. Dzięki temu ową publikację można polecić nie tylko miłośnikom Teatru Narodowego oraz teatrologom, ale każdemu, kogo interesuje historia teatru polskiego.
Aby szczegółowo opisać działalność Teatru Narodowego przez ostatnie (prawie) 55 lat, można by zapisać 3000 stron, a i to mogłoby okazać się za mało. Magdalena Raszewska skompresowała ją na 300 stronach. Na kolejnych 120 zamieściła bardzo bogatą bibliografię, z której czerpała informacje, a która może okazać się również niezwykle przydatna dla czytelników, dla których "Teatr Narodowy 1949-2004" to zaledwie preludium do zgłębiania tajemnic narodowej sceny polskiej. Autorka zamieściła tam także krótką historię teatru dla czytelników obcojęzycznych (po angielsku, francusku, niemiecku, hiszpańsku oraz w języku rosyjskim) oraz zestawienie repertuarów, kolejnych dyrektorów teatru i aktorów związanych z tą sceną od roku 1949.
Wracając jednak do głównej treści książki, czyli powojennej historii Teatru Narodowego, należy przyznać, że choć opracowana nieco skrótowo, opisana jest rzetelnie i z uwzględnieniem wielu czynników zewnętrznych, które towarzyszyły ówczesnemu życiu teatralnemu. Mam na myśli głównie sytuację polityczną w Polskiej Republice Ludowej - władzę, która silnie ingerowała w kulturę i starała się podporządkować ją własnym celom. Autorka zdając sobie sprawę z ograniczeń jakim musiał podporządkować się teatr oraz prądów, które porywały go wbrew jego woli, nie ocenia go i nie usprawiedliwia, ale kompetentnie opisuje. Na zakończenie każdego rozdziału, który obrazuje kolejne dyrekcje w Teatrze Narodowym, stara się podsumować je z perspektywy czasu. Chwali sukcesy, gani porażki. "Teatr Narodowy 1949-2004" z pewnością nie jest laurką dla tegoż teatru, mimo iż książka wydana została z okazji 240 rocznicy założenia placówki.
Magdalena Raszewska najwidoczniej odziedziczyła po ojcu - Zbigniewie Raszewskim, autorze kultowej dla każdego teatrologa "Krótkiej historii teatru polskiego" - talent do płynnego, gładkiego opowiadania historii, który bynajmniej nie męczy czytelnika. Opisuje zmieniające się czasy, ludzi, ich pomysły na wyprowadzenie teatru z marazmu, ich walkę lub podporządkowanie się polityce. Podsumowuje swoje dzieło wypowiedziami wybitnych osób związanych z Narodowym: Juliusza Osterwy, Bohdana Korzeniewskiego, Wilama Horzycy czy Kazimierza Dejmka. Kończy deklaracją zespołu Teatru Narodowego z 1997 roku. Jest to klamra, w której zamykają się 73 lata działalności Teatru i która jednocześnie otwiera drogę dla odrodzonego Teatru, który nigdy już nie powinien powielać błędów z poprzedniej epoki.
Sandra Kmieciak
Teatralia Łódź
27 sierpnia 2009
Magdalena Raszewska
"Teatr Narodowy 1949-2004"
Wydawnictwo Teatru Narodowego, Warszawa 2005.