W krysztale i p³omieniu
Dwa obszerne tomiszcza zbieraj± w sobie teksty Dobrochny Ratajczakowej z lat 1972-2006. Artyku³y, eseje, szkice, rozprawy o teatrze, który próbuj± zrozumieæ z perspektywy dramatu i historii. Ka¿dy z tych tekstów by³ ju¿ kiedy¶ opublikowany, czêsto w trudno ju¿ dostêpnych czasopismach, wiêc pomys³ zebrania ich w dzie³o pod jednym tytu³em staje siê niejako sum± dokonañ autorki.
Ratajczakowa niemal w ka¿dym z tekstów udowadnia, ¿e teatrologia jest dyscyplin± naukow±, która da siê nazwaæ i okre¶liæ, choæ tak sprytnie próbuje wymkn±æ siê wszelkim zapisom. Pisanie o teatrze jest dla niej równocze¶nie pisaniem o filozofii, sztuce, literaturze, nauce. To wszystko sprawia, ¿e horyzont analizy dramatu i teatru nieustannie siê poszerza, otwiera na ka¿d±, niemal ka¿d± dziedzinê, która mog³aby byæ pomocna w uchwyceniu jego sedna.
Pierwszy tom obejmuje pisma teoretyczno-historyczne obna¿aj±ce g³ówne zainteresowania autorki, czyli rozprawy o farsie i komedii, szkice o Aleksandrze Fredrze. Tak¿e w tym tomie znajduj± siê bardzo ciekawe teksty o motywach i tematach - do¶æ wymieniæ artyku³ o jedzeniu, czy te¿ o przestrzeni domu w dramacie i teatrze. Drugi tom dotyczy sposobu czytania, interpretacji dramatów, zaskakuj±c zupe³nie innym spojrzeniem na twórczo¶æ Fredry, S³owackiego i Mickiewicza.
"W krysztale i p³omieniu..." mo¿emy traktowaæ jako kompendium wiedzy na temat ró¿nych dziedzin sztuki scenicznej, np. na temat krytyki teatralnej, dramatu emigracyjnego, teatru muzycznego, opery. Na pewno nie jest to lektura ³atwa, poniewa¿ nosi znamiona literatury naukowej, która siêga po ró¿norodne ¶rodki metodologiczne, ¿eby rzetelnie opisaæ dane zagadnienie. Czasem trzeba ju¿ o tym teatrze co¶ wiedzieæ, by móc doceniæ interpretacjê Ratajczakowej.
Tytu³owa metafora ³±czy w sobie przeciwieñstwa, które targaj± sam± autork±. Z jednej strony mamy nieuchwytny, zmienny p³omieñ - czyli teatr, a z drugiej narracjê - kryszta³, wymagaj±cy o¿ywienia w³a¶nie na scenie. Ratajczakowa wielokrotnie podkre¶la³a, ¿e najwa¿niejsze znaczenie ma dla niej wyobra¼nia, narracja i kryj±ce siê w nich widmo racjonalno¶ci, realizmu. Du¿± zalet± stylu autorki jest otwarto¶æ, nawet du¿a doza relatywizmu - bo teatr nie lubi ograniczeñ, zbyt ciasnych u¶ci¶leñ i Ratajczakowa zdaje siê o tym pamiêtaæ. Zapraszam do lektury!
Marzena Izenberg
Teatralia Warszawa
9 pa¼dziernika 2009
Dobrochna Ratajczakowa
"W krysztale i p³omieniu. Studia o dramacie i teatrze"
Wydawnictwo Uniwersytetu Wroc³awskiego 2006.