Jarzyna w skórze lwa
Wiedeński Burgtheater to miejsce wyjątkowe. Teatr, który został założony przez samego cesarza Franciszka Józefa, do dziś nosi miano królewskiego. Jego publiczność jest wymagająca, elitarna i nie szczędzi krytyki. W takich warunkach niełatwo zrealizować spektakl, który zadowoli tak wymagającą socjetę. Jednak dla Jarzyny było to kolejne ciekawe wyzwanie, zakończone sukcesem.
Sztuka "Lew w zimie" Jamesa Goldmana gościła na ekranach kin dwukrotnie. Po raz pierwszy została zekranizowana w 1968 roku. Na planie filmowym spotkali się wtedy: Katharine Hepburn, Anthony Hopkins i Timothy Dalton. Następnie "Lew..." obudził się na nowo w 2003 roku za sprawą Andrieja Konczałowskiego. Na teatralnych deskach sztuka pojawiła się tylko raz, w 1999 roku na Broadwayu. Teraz za sprawą Jarzyny "Lew..." mógł znów dać o sobie znać.
Dyrektor wiedeńskiego teatru, Klaus Bachler już po raz drugi zaprosił do pracy Grzegorza Jarzynę. Zrealizowany wcześniej projekt "mede:a", który wystawiany był na scenie Kasino, nominowano do austriackiej nagrody teatralnej "Nestroy Preis" w kategorii najlepszy reżyser (Grzegorz Jarzyna) i najlepsza aktorka (Sylvie Rohrer w roli Medei). Ten ogromny sukces zaważył na dalszej współpracy na linii Warszawa-Wiedeń.
"Lew w zimie"
Sama sztuka opowiada o dynastii Plantagenetów. Mamy więc króla Henryka II, jego żonę Eleonorę Akwitańską i trzech synów: Gotfryda, Ryszarda Lwie Serce i Jana bez Ziemi. Ta iście szekspirowska konstrukcja została ręką Jarzyny znacznie zrewitalizowana i uwspółcześniona. Reżyser pozbył się historycznego płaszcza i wpisał tę historię w świat biznesu, twardych negocjacji, pieniądza, seksu. I władzy. Władzy, z którą tak trudno się rozstać. W jednej ze scen Henryk porównuje się z Szekspirowskim "Królem Learem", przedstawiając swoją sytuację jako trudniejszą, ponieważ nie może podzielić majątku na trzy części. Nie może i nie chce. To problem pożegnania się z panowaniem, z wygodną egzystencją i możliwością panowania nad ludźmi. Jarzyna podkreśla tu destrukcyjną moc władzy, której nie sposób się oprzeć. Tym samym nie mówi niczego nowego, ale esencja, którą nam oferuje nie musi być nowa, by kolejny raz w nas uderzać.
Magdalena Maciejewska - autorka scenografii stworzyła przestrzeń idealną dla zamysłu Jarzyny. Pałac Henryka to ekskluzywna willa pełna szklanych kabin-boksów, przez które możemy podglądać postaci. Ta zamknięta, sterylna klatka pełna korytarzy i pomieszczeń konotuje więzienną rzeczywistość reality-show. Choć bohaterowie nie widzą siebie wzajemnie, to wszystko dla publiczności jest jawne, odkryte.
Stroną muzyczną zajął się Leszek Możdżer, który już w pierwszej scenie pojawia się w czarnym fraku pianisty. Do końca spektaklu odgrywać będzie monotonną, smutną melodię, harmonizującą z emocjami postaci. Wraz z nim na scenę wkracza filmowy klimat - Jarzyna, który widział ekranizacje "Lwa..." zdaje się polemizować w ten sposób z oboma reżyserami.
W tej realizacji nie odnajdziemy Jarzyny, jakiego znamy z poprzednich przedstawień. To nieco inny, dojrzalszy reżyser, który udowadnia, że pewne kwestie nie ulegają przedawnieniu. Że należy, że wręcz obowiązkiem teatru jest swego rodzaju aktualizacja rzeczywistości. I tu nasuwa się pytanie, czy aby Grzegorz Jarzyna nie dąży do teatru edukacyjnego albo po prostu wyraża niechęć do oddania "władzy" kolejnemu pokoleniu reżyserów?
Magdalena Okoń
Teatralia Warszawa
26 maja 2009
Burgtheater w Wiedniu / TR Warszawa
James Goldman
"Lew w zimie"
("Lion in Winter")
reżyseria: Grzegorz Jarzyna
scenografia: Magdalena Maciejewska
muzyka: Jacek Grudzień, Leszek Możdżer, Piotr Domiński
reżyseria świateł: Jacqueline Sobiszewski
wideo: Bartek Macias
dramaturgia: Rita Czapka / Susanne Meister
obsada:
Henry - Wolfgang Michael
Eleonor - Sylvie Rohrer
Richard - Markus Meyer
Geoffrey - Philipp Hauß
John - Sven Dolinski
Alais Capet - Katarzyna Warnke
Philipp Capet - Tomasz Tyndyk
premiera: 17 listopada 2007 r.
Spektakl zaprezentowany w ramach XXIX Warszawskich Spotkań Teatralnych.