Czeskie epifanie
Swoistym specjalité de la maison Czechów są... lalki! Czeski teatr lakowy należy do jednego z najlepszych na całym świecie. Nie dziwi więc fakt, że czeskie grupy pojawiają się ze swymi spektaklami niemalże na każdym festiwalu lalkowym.
Spejbl i Hurvinek
fot. E. Haunerovà
Historia lalkarstwa w Czechach sięga średniowiecza. W połowie XVIII wieku pojawili się na czeskich ziemiach pierwsi wędrowni lalkarze, a pełen rozwój tego gatunku nastąpił w latach 30 XX wieku, kiedy pojawiło się aż 1400 scen lalkowych. Od początku II wojny światowej lalki produkowano już seryjnie.
Od 1951 roku odbywają się coroczne przeglądy teatrów lalek w Chrudimiu. Tam także znajduje się, istniejący od 1972r. Muzeum Kultur Lalkowych, a w nim największy zbiór lalek i największy zbiór książek na ten temat: http://www.puppets.cz
W latach 30 powstał także jeden z najważniejszych teatrów lalkowych tj. Divadlo Josefa Skupy v Plzni, który po wojnie przeniósł się do Pragi i zmienił nazwę na: Divadlo Spejbla a Hurvinka (http://www.spejbl-hurvinek.cz).
Spejbl (ojciec) i Hurvinek (syn) to najsłynniejsze czeskie marionetki, stworzone przez wspomnianego Josefa Skupę. Po jego śmierci lalki ożywiał swym głosem najpierw Miloš Kirschner, a dziś robi to Milan Klásek.
Autorem rzeźb Spejbla jest Karel Nosek, a Hurvínka - Gustav Nosek. Hurvínek stał się nawet jedną ze sztandarowych postaci rosyjskich "Wiesiołych kartinek", a obie lalki weszły do historii nie tylko teatru, ale i kosmologii - ich imionami Lenka Šarounova nazwała bowiem odkryte przez siebie planetoidy: 29471 Spejbl i 29472 Hurvinek.
"Szczenię czy szpinak?"
Na tegorocznym festiwalu ANIMA zobaczyć można spektakl, znanego olsztyńskiej publiczności z wcześniejszych edycji festiwalu - Teatru Drak z Hradec Králové pt. "Szczenię czy szpinak?". Teatr ten jest jednym z najświetniejszych scen w kraju Hrabala, a w Polsce zdobył już kilka nagród na najważniejszych festiwalach lalkowych m.in. w Katowicach, Toruniu.
Warto przy tej okazji wspomnieć o innych, równie ciekawych czeskich teatrach lalek: Divadlo Minor http://www.minor.cz, czy Naivní Divadlo Liberec http://www.naivnidivadlo.cz.
Na koniec, trawestując słowa Cortazara, nie pozostaje nic innego, jak wyobrazić sobie "każdą kukiełkę i każdego lalkarza jako epifanię". A festiwal ANIMA jest do tego doskonałym miejscem!
Lena Berny
Teatralia Warszawa
19 listopada 2008
XII Olsztyński Tydzień Teatrów Lalkowych ANIMA, 16-23.11.2008 r.