Polityczna łamigłówka
Zagadki czasem są miłą rozrywką, gimnastyką umysłu. Gorzej, jeśli dotyczą czyjejś śmierci. Właśnie taką łamigłówkę dotyczącą zabójstwa przywódcy PPR próbuje rozwiązać grupa jego towarzyszy z partii. Przedstawiona bardziej filmowo niż teatralnie Scena Faktu - "Mord założycielski".
Wstrząsająca historia, w której poza głównym problemem poznajemy również mechanizmy rządzące partią, wewnętrzne rozgrywki i porachunki. Aby rozwiązać nurtującą ich sprawę, towarzysze tworzą wewnętrzną komisję, wykluczając spośród siebie podejrzanych. Przypuszczenia różnych członków grupy, przedstawione w formie retrospekcji, zmieniają się przy dodawaniu nowych przesłanek. Dzięki temu mamy jasność przekazu i dokładnie wiemy, jakie relacje występują pomiędzy poszczególnymi osobami. Mamy możliwość obcowania z historyczną prawdą, z którą niewiele osób mogło spotkać się na lekcjach w szkole.
"Mord założycielski"
Spektakl Teatru TV, przez niektórych sklasyfikowany jako thriller władzy lub thriller polityczny, faktycznie już od pierwszych scen trzyma w napięciu i robi ogromne wrażenie. Scenografia niebudząca żadnych zastrzeżeń, budująca tło, wraz z charakteryzacją i kostiumami pozwala nam przenieść się w lata 40. Wszystkie wnętrza budynków, mieszkania przypominają te sprzed 60 lat. Ubrania (spódnice za kolano i męskie wełniane kamizelki) oraz makijaże kobiet (czerwone, mocno podkreślone usta) są mocno osadzone w tamtych latach, żadne nie przypominają tych współczesnych.
Dzięki muzyce, podniosłej, ale nie patetycznej, możemy w pełni skupić się na akcji. Melodie bardzo temu pomagają, podnoszą napięcie, a przy tym nie burzą powagi sytuacji. Muzyka jest bardzo poważna, bez tekstu, instrumentalne wykonanie nie przeszkadza w odbiorze. Bez problemu możemy się dać wciągnąć w akcję, a ta jest wartka i barwna.
"Mord założycielski"
Świetnie swoją rolę spełnili aktorzy, bardzo doświadczeni, którzy wyraziście wykreowali swoich bohaterów. Udało im się to zrobić bez zbędnego przerysowania, ale każda postać czymś szczególnym się charakteryzuje i ma swój jasno określony wizerunek. Najbardziej przyciąga ta zbudowana przez Mariusza Bonaszewskiego. Bolesław Mołojec, dowódca Gwardii Ludowej, oskarżony o zabójstwo Nowotki, w jego wykonaniu nie pozostawia obojętnym. Łatwo zapada w pamięć, można trzymać jego stronę albo go nienawidzić. Jest bardzo charyzmatyczny, ostry, nonkonformistyczny. Nie sposób go nie zauważyć. Wielka w tym zasługa mimiki Bonaszewskiego. Jego twarz wyraża wszystkie uczucia, które nim targają, niepotrzebne są żadne słowa.
Osobom niezorientowanym w hierarchii władz PPR twórcy ułatwili zadanie, co jakiś czas wyświetlając pod postacią krótki jej opis, uwzględniający imię, nazwisko, pseudonim i funkcję, którą dana osoba pełniła. Ułatwia to zapamiętanie wszystkich bohaterów, ale też jest pomocne przy rozwiązywaniu zagadki. Naprowadza na właściwy trop, przybliżając motyw, który może wpływać na działanie członka grupy.
Wszystko opowiedziane starannie, ze szczegółami, dzięki czemu możemy naprawdę wiele się dowiedzieć, nauczyć i zrozumieć. Akcja, mimo tego że szybka i zaskakująca, jest jak najbardziej zrozumiała. Na pewno także dzięki temu, że wątki poboczne, takie jak relacje osobiste pomiędzy członkami stowarzyszenia są tylko zasygnalizowane.
Spektakl-film, zrealizowany jest w sposób bardzo realistyczny, oddaje różne emocje, przedstawia historie lat 40. Trzyma w napięciu przez cały czas trwania. Ciśnienie wzrasta z każdym nowym dowodem i przesłanką. Szokuje sam system władzy organizacji i manipulacja w obrazie, gdzie wszystko jest wyważone i bardzo harmonijnie skomponowane.
Dominika Skwiercz
Teatralia Trójmiasto
26 czerwca 2009
Teatr Telewizji - Scena Faktu
Maciej Pisuk, Jacek Raginis
"Mord założycielski"
reżyseria: Jacek Raginis
zdjęcia: Paweł Sobczyk
scenografia: Katarzyna Sobańska
kostiumy: Izabela Stronias
muzyka: Marcin Włodarczyk
obsada:
Marceli Nowotko ps. Stary - Michał Anioł
Paweł Finder ps. Paweł - Andrzej Konopka
Małgorzata Fornalska ps. Jasia - Maria Ciunelis
Bolesław Mołojec ps. Długi - Mariusz Bonaszewski
Zygmunt Mołojec ps. Anton - Wojciech Zieliński
Franciszek Jóźwiak ps. Franek - Andrzej Mastalerz
Władysław Gomułka ps. Wiesław - Andrzej Czernik
Marian Spychalski ps. Marek - Tomasz Sapryk
Aleksander Kowalski ps. Olek - Leszek Lichota
premiera: 8 grudnia 2008 r.
IX Festiwal Teatru Polskiego Radia i Teatru Telewizji Polskiej "Dwa Teatry" 5-7.06.2009 r. Sopot