Upiory są nudne
"Polska superprodukcja" nie jest moim ulubiony określeniem. Do tak reklamowanego słuchowiska, na podstawie "Dziadów" miałem co najmniej sceptyczny stosunek. Czyżby jakiś szkolny upiór powrócił?
Przed oczami mam widok milionów dolarów wydanych na aktorskie gaże i niesamowite efekty specjalne lub ich polskie odpowiedniki, w których odzianą w plastikowe zbroje husarię czeka kąpiel w błocie, a starożytni Rzymianie biegają w adidasach. Dlatego byłem ciekawy, na czym polega dodanie przedrostka "super" do produkcji, w przypadku radiowego słuchowiska. Zacznijmy od wymieniania znanych nazwisk: między innymi w role prowadzącego narrację Starca wcielił się Wojciech Pszoniak, a Gustawowi-Konradowi głosu użyczył Andrzej Chyra. Natomiast za muzykę odpowiadał wielokrotnie nagradzany Paweł Mykietyn. Czy dobra obsada gwarantuje udane słuchowisko?
"Dziady"
Andrzej Chyra
Odpowiem wprost, że jest to kwestia niewątpliwie dyskusyjna. Dwa wieczory z "Dziadami" Adama Mickiewicza, przerobionymi na ponad stuminutowe słuchowisko nie jest najlepszym pomysłem. Dlaczego? Czyżby popularni aktorzy i utytułowany muzyk zawiedli? Mam ochotę powiedzieć coś jeszcze gorszego. Moim zdaniem zawiódł przede wszystkim, najbardziej znany z nich wszystkich Adam Mickiewicz. Albo bez popadania w przesadę - wydaje mi się, że "Dziady" nie są najlepszym materiałem na słuchowisko, a z karkołomnym zadaniem nie poradzili sobie adaptatorzy tekstu: reżyser Paweł Łysak oraz Paweł Sztarbowski. Zwłaszcza początek w pierwszej części był dla mnie ciężki. Przyznam się, że miałem problemy z koncentracją na skądinąd znanym z czasów szkolnych tekście. Czyżby efekty dźwiękowe nie pozwoliły mi na dostateczne obcowanie z poezją? Z nich najlepiej zapamiętałem, przypominające o upływającym czasie, tykające zegary oraz zespół ludowy Myszeniec. Zaśpiewane przez tę grupę: "Cicho wszędzie, głucho wszędzie" prześladuje mnie do dnia dzisiejszego. Aż mam ochotę dokończyć refren i zapytać: "co to będzie?" Kto wie, czy tu nie dotykamy sedna sprawy.
"Dziady"
Zespół Myszyniec z reżyserem - Pawłem Łysakiem
"Dziady" w tym słuchowisku są przede wszystkim ciągiem metafor oddających ciężką dolę narodu polskiego. Poszczególne sceny nie zazębiają się w jedną historię, więc trudno nimi się zainteresować jako całością. Dlatego łatwo zająć się jakimś tematem pobocznym lub uciąć sobie drzemkę. Zastanawiałem się na przykład nad rolą romantyzmu w kształtowaniu nowoczesnej Europy, nad skomplikowanymi relacjami pomiędzy pogaństwem, katolicyzmem, a sekularyzacją, łapiąc się na tym, że prezentowany moim uszom program schodzi na dalszy plan. Prawdę powiedziawszy, wolałbym wziąć do ręki esej Marii Janion, obejrzeć ponownie "Lawę" z Gustawem Holoubkiem lub wrócić do szkolnej ławki z tym arcydziełem polskiego dramatu niż wytrwać do końca słuchowiska.
Mówiąc krótko: nudziłem się, a do głowy przychodziła mi jeszcze jedna zagadka: czyżbym w tej nudzie był odosobniony? W pamięci zapadły jeszcze mi dwie sprawy. W pewnym momencie drugiej części niedaleko ode mnie usiadł pan w średnim wieku. Po kilkunastu minutach, zbudzony Wielką Improwizacją, uciekł z sali. Natomiast zaraz po zakończeniu całego słuchowiska gdzieś w głębi sali dosłyszałem chrapanie. Odetchnąłem z ulgą. Nie byłem sam. W przerwie pomiędzy obydwoma częściami przedstawienia zastanawiałem się, co napisać. Obawiając się jednego, a mianowicie tego, że zasnę, zapisałem w notatniku jedno zdanie: "Upiory są nudne".
Michał Wróblewski
Teatralia Trójmiasto
17 czerwca 2009
Program 1 Polskiego Radia
Adam Mickiewicz
"Dziady"
adaptacja: Paweł Łysak i Paweł Sztarbowski
reżyseria: Paweł Łysak
muzyka: Paweł Mykietyn
reżyseria dźwięku: Tomasz Perkowski
obsada: Andrzej Chyra - Gustaw-Konrad, Wojciech Pszoniak - Starzec, Ignacy Gogolewski - Ksiądz, Adam Woronowicz - Ksiądz Piotr, Barbara Wysocka - Dziewczyna, Marcin Bosak - Młodzieniec 1, Marcin Hycnar - Adolf/Młodzieniec II, Michał Czachor - Niemojewski/Młodzieniec III, Mateusz Łasowski - Młodzieniec IV, Mariusz Benoit - Senator, Beata Fudalej - Rollisonowa, Jan Drawnel - Żegota, Maria Klejdysz - Dama I, Wiesława Mazurkiewicz - Dama II, Henryk Boukołowski - Hrabia, Janusz Rafał Nowicki - Generał, Witold Skaruch - Literat I, Stanisław Brudny - Literat II, Bernard Margeritte - Francuz, Piotr Rogucki - Jankowski, oraz zespół ludowy Myszyniec
premiera: 5 i 11 listopada 2009 r.
IX Festiwal Teatru Polskiego Radia i Teatru Telewizji Polskiej "Dwa Teatry" 5-7.06.2009 r. Sopot