Skok w niepamięć
"I znów widzę, acz dymem oślepion,
Jak przez ganku kolumny
Sprzęt podobny do trumny
Wydźwigają... runął... runął - Twój fortepian!
[...]
Ten sam - runął - na bruki - z granitu!
I oto - jak zacna myśl człowieka -
Poterany jest gniewami ludzi"
(C. K. Norwid)
Na płycie boiska, które tego wieczoru stanowiło teatralną scenę, w zupełnym nieładzie - fortepiany. Na całej przestrzeni porozrzucane niezapisane arkusze w pięciolinię. Pomiędzy tym wszystkim przechadza się kondukt z instrumentami. Dudni wielki bęben, w chaosie odzywają się instrumenty dęte. Falują porozdzierane stroje, czarują niecodzienne makijaże. Kroczy pogrzebowy pochód czarnego cyrku. Upiorne postaci niosą ze sobą fortepiany niczym trumny.
Mężczyzna siedzący tuż obok mnie stwierdził: "wariactwo!", po czym wyraził chęć opuszczenia boiska. Jednak jedynie pierwsze z jego stwierdzeń było w pełni adekwatne, drugie - w żadnym wypadku! To, co działo się na placu pod Liceum Ogólnokształcącym nr I w Olsztynie, to faktycznie istny szał. Szał, który jednak zobaczyć było trzeba!
Aktorzy w dzikim tańcu krążą między porozrzucanymi fortepianami. To, co robiono z biednymi instrumentami niejednego konserwatywnego muzyka przyprawić mogłoby o palpitację serca. Żałobna ceremonia przekształca się w groteskową zabawę, a ta następnie w akt dzikiego niszczenia. Fortepiany przeistaczają się w scenę, w rydwany powożone przez oszalałych woźniców. Klapy trzaskają, klawisze umykają pod palcami. Fascynacja szlachetnym instrumentem przybiera jakąś niezdrową wręcz formę. Wyuzdanie, siła i niezmierna zwinność cechuje taneczne zabawy mrocznego cyrku. Przewracane w każdą z możliwych stron instrumenty łączą się w szyki, suną szpalerami, wymijają się i łączone ze sobą tworzą coraz to nowe imponujące konstrukcje.
"Salto mortale"
fot. J. Kądziołka
Przewodzący upiornej trupie zapowiada główny punkt programu - salto mortale - skok śmierci. Fortepiany zostają ułożone jeden na drugim. W ich wnętrzach, niczym w trumnach, zamknięto cyrkowych artystów. Popisowy numer nie zostaje jednak zaprezentowany. Konstrukcja z instrumentów staje się schodami łączącymi nas z teraźniejszością. Na stopniach mieszkalnego domu życie toczy się w swym zwyczajnym rytmie. Miejsce muzyki, towarzyszącej wcześniejszym popisom, zajmują szczęk sztućców, dzwonek do drzwi, trzaski. Mieszkańcy nieco bezmyślnie kroczą po kolejnych stopniach, nie dostrzegając, na czym tak naprawdę stają. Historia zostaje wyparta, jej świadectwa trwają nieme tuż obok nas.
"Salto mortale" to historia o niepamięci, o profanacji kultury przez wojnę, o naszej współczesnej rzeczywistości, która wyrosła na powojennej traumie. O zmaganiu z historią, która przeziera z codzienności.
Spektaklowi towarzyszy naprawdę dobra muzyka, podkreślająca demoniczność i silny dramatyzm sytuacji, ale i dostojność instrumentów, wokół których roztacza się wielki tan. Na uwagę zasługują również fantastyczne charakteryzacje. Nieco groteskowe, w stylistyce retro, przywodzące także skojarzenia z mroczną epoką wiktoriańską. Kreacje są poszarpane i jakby pokryte jeszcze wojennym pyłem. Dominuje czerń. Całości wizerunków dopełniają makijaże - mocne, niezwykłe, nadając twarzom niesamowity wygląd.
Przedstawienie było piękne wizualnie, dopracowane i emocjonujące. Nawet zjadliwy zoil mógłby mieć problem. Pozostaje jedynie zachwyt i nastrój refleksyjny. Cóż więc pisać więcej?
Dagmara Kordulewska
Teatralia Olsztyn
1 września 2010
Teatr Strefa Ciszy
"Salto mortale"
scenariusz: Teatr Strefa Ciszy
reżyseria: Adam Ziajski, Idit Herman
scenografia: Adam Wojda, Piotr Kamiński
choreografia: Bartłomiej Raźnikiewicz
muzyka: SOSEN
kostiumy: MIXER
światło: Piotr Kamiński
obsada: Ewa Sobiak, Anna Rozmianiec, Paulina Grochowska, Dominika Olszowy, Adam Wojda, Przemysław Prasnowski, Grzegorz Ciemnoczołowski, Artur Klimaszewski, Michał Paszkowski, Kacper Lipiński, Adrian Rzetelski, Marcin Wolny, Krzysztof Sobiak
premiera: 25 czerwca 2008 r.
X Olsztyńska Trzydniówka Teatralna 13-15 sierpnia 2010 r.