Wielka miniatura
Rozniecająca wyobraźnię konwencja czarnego teatru. Technika dawna, acz ponadczasowa. Wśród współczesnych propozycji repertuarowych rzadko obecna w czystej postaci. Dzięki miniaturom Tomasza Brzezińskiego z namaszczeniem kultywowana. "JA TY MY (Miniatury)" w jego reżyserii to osiem impresji scenicznych (poprzedzonych wstępną uwerturą i uwieńczonych finałem) do muzyki m. in. Ennio Morricone, Jona Vangelisa, Jeana Michela Jarre'a, Joaquina Rodrigo, Modesta Musorgskiego. Projekt od wielu lat obecny jest na scenie Teatru Lalki i Aktora Pinokio w Łodzi.
Spektakl składa się z dwóch części, skupiających po cztery miniatury. Pierwsza, utrzymana jest wyłącznie w tonacji czarno-białej, druga posługuje się szerszą gamą wyrazistych kolorów. Dominantą tematyczną i konstrukcyjną pierwszej części jest motyw lotu, unoszenia się (wzlotów i upadków). Przeważa tu ruch zorganizowany wokół wertykalnej osi. Druga część zorganizowana jest na płaszczyźnie horyzontalnej, gdzie eksponowany jest motyw walki, rywalizacji, życiowego współzawodnictwa. Wszystko dokonuje się bez użycia słów, za pomocą animacji - gestów odciśniętych na kawałkach prześcieradeł, kulach i pałeczkach. Niezwykle istotny poziom przekazu stanowi tu muzyka, podkreślająca na przemian dramatyzm i liryzm prezentowanych epizodów. Muzyka oprócz tego, że buduje tło dla akcji, odzwierciedla też emocjonalny rys postaci. Współgrająca z mową ciała animowanych kukiełek, zastępuje niewypowiedziane przez nie słowa, stając się niewidocznym, zaledwie wyobrażeniowym, wyrazem twarzy materiałowych bohaterów.
"JA TY MY (Miniatury)"
Użyty w spektaklu język obrazów-metafor jest barwny i czytelny. Dla odbiorcy dziecięcego (przedstawienie przeznaczone jest dla osób powyżej dziewiątego roku życia) to przede wszystkim żywa sztuka silnie oddziałująca na wyobraźnię i kształtująca wrażliwość plastyczno-muzyczną. Dzięki zmienności form, dynamice (narzuconej także przez formę miniatur) oraz zastosowanym uniwersalnym kodom, spektakl jest rodzajem gry w odgadywanie znaczeń. Młody odbiorca z łatwością rozpoznaje i utrwala zawarte w sztuce motywy kulturowe, w tym muzyczne. Prezentowane scenki obfitują w humor sytuacyjny, ciekawy dla dzieci, ale równie atrakcyjny dla dojrzałego widza. Ponadto dorośli docenią egzystencjalny wymiar miniatur - podszytą tragizmem opowieść o bytowaniu jednostki w świecie. Sztuka ujmuje życie jako konsekwencję ludzkich wyborów, którym towarzyszą zmagania się z własnymi słabościami, lękami oraz konfrontacja z drugim człowiekiem, przyrodą, światem. Nie brak tu wyrażonych z subtelnością elementów poetyki naturalizmu (walka o byt obecna jest m.in. w miniaturach: "Lot", "Pojedynek", "Carmen"), przeniesionych także na grunt bogato zilustrowanych relacji damsko-męskich ("Razem", "Carmen").
"JA TY MY (Miniatury)"
Brzeziński posłużył się formą nie tylko arcyciekawą, oryginalną, ale i niezwykle wymagającą. Tradycja czarnego teatru wywodzi się z Dalekiego Wschodu. Rodowodem sięga czasów dawnych. Ale ze względu na siłę oddziaływania na odbiorcę, zdaje się być formułą nieśmiertelną. Rzadko podejmowana na współczesnych scenach, bowiem wymaga opanowania sztuki bezbłędnego tworzenia plastycznych form w ruchu (animacji), przy doskonałej synchronizacji z muzyką i pracą pozostałych członków zespołu. Ponadto aktor jest tu artystą anonimowym. Ceni się efemeryczne wytwory jego rąk, lecz na scenie, a także wizerunkowo, pozostaje neutralny, wręcz nieobecny.
Impresje Tomasza Brzezińskiego przypominają magiczny rytuał. Na scenie dokonuje się symboliczna kosmogonia - z ciemności wyłaniają się kształty na bieżąco materializowane (powoływane do życia) przez "niewidzialne" ręce aktorów. Plastyczne formy i kształty ożywają w strumieniu światła ultrafioletowego. Poruszane przez niewidocznych aktorów, zdają się żyć samoistnie. W rezultacie scena przypomina zaczarowany kalejdoskop kształtów i znaczeń - szalenie atrakcyjny, nawet w dobie zaawansowanych technik animacji komputerowych.
Magdalena Dorota Grzybowska
Teatralia Łódź
30 stycznia 2010
Teatr Lalki i Aktora Pinokio w Łodzi
Tomasz Brzeziński
"JA TY MY (Miniatury)"
reżyseria: Tomasz Brzeziński
inscenizacja: Tomasz Brzeziński
oprawa plastyczna: Tomasz Brzeziński
oprawa muzyczna: Tomasz Brzeziński
asystent reżysera: Krystyna Filipek
światło: Andrzej Gerwatowski, Ryszard Wróbel
dźwięk: Marek Siempiński
obsada: Urszula Binkowska, Piotr Seweryński, Piotr Nowak, Danuta Pajor-Janas, Krzysztof Ciesielski, Włodzimierz Twardowski, Elżbieta Motylska, Marek Niemierowski, Jerzy Skiba, Aleksandra Para, Krystyna Filipiak
premiera: 29 kwietnia 1995 r.