Klasyka wciąż smaczna
Przebrzmiałe? Staroświeckie? Nudne? Ani trochę. "Elżbieta, królowa Anglii" Ferdynanda Brucknera w reżyserii Laco Adamika, produkcja sprzed ponad ćwierć wieku, dowodzi, że seria płyt DVD "Złota Setka Teatru Telewizji" to bardzo potrzebne, wartościowe przedsięwzięcie, interesujące również dla młodego widza. W żadnym razie teatralny skansen czy tylko archiwum.
Siła spektaklu tkwi przede wszystkim w mocnym dramacie, dającym wytrawnym aktorom okazję do stworzenia popisowych ról. Tytułowa postać ściera się z kilkoma świetnie wyeksponowanymi osobowościami, niestanowiącymi dla niej jedynie tła. Stąd tak intrygujące, wielowymiarowe kreacje, o których w dzisiejszym teatrze często można tylko pomarzyć. Mowa przede wszystkim o Teresie Budzisz-Krzyżanowskiej jako Elżbiecie. "Czarownica pokoju" to z jednej strony doświadczony, inteligentny polityk, z drugiej - neurotyczna histeryczka, terroryzująca humorami otoczenie. Zgorzkniała, stara panna, tkwiąca w niejednoznacznym związku z hrabią Essexem (Jan Frycz), którego ostatecznie skazuje na ścięcie. Przejawia temperament młodej dziewczyny, choć ciało zdradza jej wiek. W desperackiej scenie w buduarze, rozebrana i łysa, porównuje się ze świeżą, atrakcyjną damą dworu Mary (Krystyna Wachełko-Zaleska), próbując dowieść własnej urody. We wspaniałych sukniach, rudej peruce i z grubą warstwą pudru na skórze prezentuje się dostojnie. Wyszukana oprawa nie tłumi jednak jej drobnej twarzy i większość emocji Elżbiety czyta się poprzez jej mimikę i gesty rąk.
Adamik swoich bohaterów pokazuje za pomocą silnych zbliżeń. Ruch sceniczny pozostaje mocno statyczny, podczas gdy znaczące uśmiechy i spojrzenia, nerwowe tiki i grymasy oddają intencje postaci. Jak już zostało wspomniane, Budzisz-Krzyżanowska trafiła na świetnych partnerów: przede wszystkim Henryka Machalicę jak Cecila, Marka Walczewskiego jako Filipa II, Adama Ferencego - Northumberlanda, Zdzisława Wardejna - Bacona czy wreszcie Jana Frycza. Spektakl ogląda się jak pojedynek aktorskich osobowości.
Laco Adamik,
Barbara Bursztynowicz
na planie "Elżbiety, królowej Anglii"
Urok przedstawienia wynika w dużej mierze ze sposobu jego sfilmowania. Oprócz wymienionych zbliżeń, Adamik upodobał sobie również lustra, w których zwielokrotnia sylwetki czy twarze. To przed lustrem Elżbieta psychicznie znęca się nad dwórką i tam też Essex po raz pierwszy widzi królową bez ukrywającej starość charakteryzacji. Scenografia Barbary Kędzierskiej realistycznie oddaje pałacowe wnętrza i tylko odsłona w ogrodzie przenosi widza z ponurych, ciemnych sal, w których światło wydobywa jedynie określone elementy.
Oczywiście, nie sposób nie zauważyć upływu czasu od premiery widowiska. Scena walki szermierzy siłą rzeczy budzi uśmiech. Tempo trzygodzinnego widowiska, pod koniec zamieniającego się właściwie w sceniczny dyskurs, chwilami męczy percepcję współczesnego odbiorcy. Mimo to warto wniknąć w "Elżbietę...", spektakl - portret jednej z najbardziej intrygujących kobiet w historii.
Anna Byś
Teatralia Warszawa
9 marca 2010
Teatr Telewizji
Złota Setka Teatru Telewizji
Ferdynand Bruckner
"Elżbieta, królowa Anglii"
przekład: Zbigniew Krawczykowski
reżyseria i realizacja telewizyjna: Laco Adamik
scenografia: Barbara Kędzierska
obsada: Teresa Budzisz-Krzyżanowska (Elżbieta), Marek Walczewski (Filip II), Jan Frycz (Essex), Henryk Machalica (Cecil), Zdzisław Wardejn (Bacon), Andrzej Szalawski (Walshingham), Lech Ordon (Coke), Bogusz Bilewski (Suffolk), Antoni Pszoniak (Gresham), Halina Drohocka (Lady Anna), Krystyna Wachelko-Zaleska (Mary), Barbara Bursztynowicz (Izabella), Krzysztof Wieczorek (Espinoza), Józef Onyszkiewicz (Ojciec Mariana), Teodor Gendera (Lord), Krzysztof Kalczyński (Lord), Edward Rauch (Lord), Edward Sosna (Lord), Grzegorz Wons (Lord), Jolanta Czaplińska, Barbara Dembińska, Ewa Węglarzówna, Tomasz Grochoczyński, Henryk Łapiński, Aleksander Machalica, Bogusław Sar, Roch Siemianowski, Andrzej Bryg, Jarosław Grądek, Waldemar Izdebski, Dariusz Jakubowski, Wiesław Małachowski, Janusz Rymkiewicz, Adam Ferency (Northumberland), Piotr Machalica (Mountjoy), Tomasz Budyta (Southampton), Michał Bajor (Plantagenet), Marian Czyżewski
premiera: 12 listopada 1984 r.