Tragiczny, fragmentaryczny
Pisarz, którego biografia stanowi niemal wzorcowy przykład, mitycznej już dzisiaj, biografii romantycznej. "Po powstaniu listopadowym widziano w nim obiecującego poetę. W prasie krajowej stawiano jego twórczość obok Mickiewicza i Słowackiego"1. 27 lutego minęła 200. rocznica urodzin Dominika Magnuszewskiego - prozaika, dramatopisarza i poety, zaprzyjaźnionego w młodości z Chopinem.
Nie jest dziś twórcą szerzej znanym, ponieważ, żyjąc w bardzo niespokojnych czasach, nie miał szczęścia do debiutu - nie opublikował swoich młodzieńczych wierszy, natomiast wydania poezji powstańczej zabroniła mu cenzura. Ostatecznie zadebiutował w 1830 r. dwiema komediami, wystawionymi w warszawskim Teatrze Rozmaitości, które jednak się nie zachowały. Pierwszy jego wydrukowany wiersz nosił tytuł "Dzień 29 listopada", wydany również w 1830 r. Magnuszewski walczył w powstaniu listopadowym, natomiast od 1832 r. przebywał w Galicji, gdzie związał się z poetycką grupą "Ziewoń". W wydanej przez nią almanachu, "Dzienniku Mód Paryskich", a także poznańskim "Tygodniku Literackim" Magnuszewski publikował swoje wiersze, opowiadania i fragmenty dramatów. Sformułował ponadto "zarys teorii romantycznego dramatu narodowego"2 w artykule "Uwagi nad dramatem polskim", napisanym w 1838 r.
Dominik Magnuszewski
Dotknęła go niestety "choroba artystów", czyli gruźlica, która uniemożliwiła mu dokończenie wielu utworów, dlatego nawet jemu współcześni nie znali jego twórczości w całości. Dodatkowym elementem, który również przyczynił się do znacznego osłabienia kondycji psychicznej i fizycznej pisarza były kłopoty rodzinne. W 1834 r. ożenił się z Karoliną Kęszycką i jakkolwiek samo małżeństwo było udane, a okres ten ponadto cechowała dojrzałość twórczości, wisiało nad nim jakieś fatum, ponieważ życie rodzinne poety skończyło się wraz ze śmiercią jedynego syna oraz żony.
Na początku chętnie sięgano po motta z jego utworów, był uważany za pisarza bardzo dobrego, jednak po śmierci Magnuszewskiego w 1845 r. jego twórczość przestała być doceniana, a nawet zaczęto ją deprecjonować, co było wynikiem jej fragmentaryczności wiążącej się ze stanem zdrowia twórcy. Dziś twórczość ta jest uznawana za bardzo ciekawy przykład romantycznego ekspresjonizmu. Artysta ten realizował w swoich utworach wzór, pochodzącej z Francji, powieści szalonej. Jego opowiadania (np. "Zemsta panny Urszuli" z 1839 r. czy trylogia "Niewiasta polska w trzech wiekach") były bliskie prozie poetyckiej. Magnuszewski ponadto prezentował w bardzo nowatorski, jak na tamte czasy, sposób ukazania psychologii postaci historycznych. Ostatnie lata jego życia przyniosły jeszcze wydane we fragmentach dramaty "Kamil" (1843) i "Rozbójnik salonowy" (1844).
Dziś stwierdza się, że utwory Dominika Magnuszewskiego są nowatorskie formie i wyprzedzają swoje czasy, a postać tego twórcy przywodzi na myśl innego, równie tragicznego i niedocenionego za życia poety romantycznego - Cypriana Kamila Norwida.
Joanna Marcinkowska
Teatralia Zielona Góra
3 marca 2010
1 Ruszczyńska M., Dominik Magnuszewski. Między historią a naturą, Zielona Góra 1995, s. 5.
2 Słownik pisarzy polskich, red. A. Latusek, Kraków 2003, s. 312.
Bibliografia:
1. Ruszyńska M., Dominik Magnuszewski. Między historią a naturą, Zielona Góra 1995.
2. Słownik pisarzy polskich, red. A. Latusek, Kraków 2003.
200. rocznica urodzin Dominika Magnuszewskiego.