Życie z miłości
Helena Modrzejewska urodziła się po to, żeby żyć na scenie. Kochała sztukę i potrafiła wyrazić to w swojej grze, za to kochały ją tłumy. Dzięki swojej pasji, wytrwałości i niezależności osiągnęła sukces, o czym może świadczyć to, jak dobrze jest pamiętana i ilu ma wielbicieli sto lat po śmierci. Bez wątpienia była jedną z największych polskich aktorek w historii, która zrobiła ogromną karierę także za oceanem.
Elektryzowała spojrzeniem, zachwycała urodą, oszałamiała dobrym gustem i strojami. Przyjaźniła się z najznakomitszymi artystami XIX-wiecznej polski: Henrykiem Sienkiewiczem, Józefem Chełmońskim, Stanisławem Witkiewiczem i Adamem Chmielowskim. Karierę zaczynała skromnie, w zespole amatorskim Konstantego Łobojki i Gustawa Zimajera, później na stanowisku wodewilistki w teatrze lwowskim. Swoim debiutem w teatrze hrabiego Adama Skorupki w Krakowie od razu zdobyła sympatię publiczności. Późniejsze sukcesy zawdzięcza talentowi i niezwykłej pracowitości, potrafiła w ciągu sezonu zagrać sto ról. Rok w Californi wystarczył, żeby jej nazwisko stało się głośniejsze od Sarah Bernhardt, produkowano artykuły ozdobione jej wizerunkiem, a kobiety zazdrościły jej wyglądu i wzorowały się na niej. Nie zapomniała jednak o rodakach, walczyła o sprawy społeczne, była fundatorką szkoły koronkarstwa w Zakopanem, w Chicago wygłosiła odczyt na Międzynarodowym Kongresie Kobiet o sytuacji kobiet w zaborze rosyjskim i pruskim. Jest pamiętana jako Maria Stuart, Dama Kameliowa, Nora, Ofelia, a jej milcząca i posągowa Lady Makbet do dziś przechadza się po wielu scenach.
Helena Modrzejewska
Dokładnie 8 kwietnia 2009 roku minęło sto lat od śmierci Modrzejewskiej, aktorki, której występy witano niekończącymi się owacjami. Tego dnia w Muzeum Historycznym miasta Krakowa została otwarta jubileuszowa wystawa poświęcona artystce, którą od 19 października można było oglądać w Warszawie. To rezultat dwuletniej pracy trzech współpracujących zespołów: Muzeum Historycznego Miasta Krakowa, Muzeum Teatralnego działającego w Teatrze Wielkim - Operze Narodowej w Warszawie i Bowers Museum w Santa Ana w Kalifornii. Jest to największa do tej pory prezentacja pamiątek, korespondencji, dokumentów oraz dzieł sztuki dotyczących życia i działalności artystycznej aktorki na obu kontynentach. Na ekspozycji można podziwiać między innymi portrety artystki oraz zespół kostiumów, w których występowała jako Rozalina w "Jak wam się podoba" i Beatrice w "Wiele hałasu o nic" Szekspira. Kosmetyki, wachlarze, listy pisane z Ameryki i wiele innych przedmiotów składa się na obraz Modrzejewskiej prezentowany na wystawie. Jest też wiele pamiątek i prezentów, które otrzymała od swoich przyjaciół - artystów, między innymi obraz Józefa Chełmońskiego "Sielanka", który namalował z okazji jej ślubu z Karolem Chłapowskim czy szarfa wręczona jej po premierze "Warszawianki" przez samego Wyspiańskiego z napisem: "SŁAWIE, SŁAWIE, SŁAWIE SŁUŻ". Temu hasłu Modrzejewska pozostała wierna przez całe życie.
Wystawa była hołdem złożonym aktorce przez wciąż licznych miłośników jej talentu, o czym najlepiej zaświadczyła frekwencja na uroczystym otwarciu wystawy w Salach Redutowych Teatru Wielkiego.
Małgorzata Strzelecka
Teatralia Warszawa
12 lutego 2010
Bibliografia:
Helena Modrzejewska (1840-1909). Z miłości do sztuki, Red. Monika Białecka i Krzysztof Frey, Projekt graficzny: Maciek Małecki - folder do wystawy.
Helena Modrzejewska
(1840-1909)
Z MIŁOŚCI DO SZTUKI
Muzeum Teatralne w Teatrze Wielkim - Operze Narodowej, Małe Sale
19 X 2009 - 10 I 2010
Organizatorzy:
TEATR WIELKI - OPERA NARODOWA, MUZEUM TEATRALNE
Dyrektor Naczelny: Waldemar Dąbrowski
Kierownik Muzeum Teatralnego: Andrzej Kruczyński
MUZEUM HISTORYCZNE MIASTA KRAKOWA
Dyrektor: Michał Niezabitowski
Współorganizator:
BOWERS MUSEUM, SANTA ANA, CALIFORNIA
Komitet honorowy wystawy:
Hanna Gronkiewicz-Waltz
Prezydent m. st. Warszawy
Prof. Józef Majchrowski
Prezydent Miasta Krakowa
Prof. Anna Kuligowska-Korzeniewska
Prezes Polskiego Towarzystwa Historyków Teatru
Jan Englert
Dyrektor Artystyczny Teatru Narodowego w Warszawie
Mikołaj Grabowski
Dyrektor Narodowego Starego Teatru im. Heleny Modrzejewskiej
Jacek Głomb
Dyrektor Teatru im. Heleny Modrzejewskiej w Legnicy
Scenariusz wystawy: Małgorzata Palka, Muzeum Historyczne Miasta Krakowa
Komisarze wystawy: Monika Chudzikowska i Krzysztof Frey
Projekt plastyczny: Alicja i Grzegorz Bilińscy
Asystent projektantów: Agnieszka Mikołajewska
Współpraca merytoryczna: Henryk Izydor Rogacki, Katarzyna Wodarska, Maria Staniszewska, Patryk Kencki
Biuro wystawy: Małgorzata Hubicz
Kierownictwo techniczne: Tomasz Wójcik
Asystent kierownika technicznego: Mariusz Podrugiel