Porozumienie bez słów - twórczość Leszka Mądzika
Istnieją na świecie rzeczy, których nie jesteśmy w stanie wyrazić słowami. Leszek Mądzik wyraża się więc wyłącznie poprzez obraz. Artysta świętuje właśnie 65. urodziny, w zeszłym roku obchodził 40-lecie pracy twórczej. Jest wszechstronnie utalentowany, jednak najważniejszą sferą jego działalności jest teatr.
Leszek Mądzik znany jest na całym świecie, wymieniany obok Szajny i Kantora jako wybitny polski przedstawiciel teatru plastycznego. Urodzony w 1945 roku w Bartoszowinach na Ziemi Kieleckiej, ukończył Liceum Plastyczne w Kielcach, kilkakrotnie usiłował dostać się na Akademię Sztuk Pięknych, ale w końcu trafił do Lublina, gdzie studiował historię sztuki na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim. Tu w 1969 roku założył Scenę Plastyczną KUL, z którą zrealizował kilkanaście autorskich spektakli. Najsławniejsze to: "Ecce homo", "Ikar", "Zielnik", "Wilgoć", "Brzeg", "Wrota", "Szczelina", "Kir", "Odchodzi", "Bruzda". Dla Teatru Telewizji w 1997 roku sfilmowano "Pętanie". Oprócz własnych spektakli, jest także autorem scenografii do licznych przedstawień innych reżyserów.
Z wyjątkiem "Ecce homo" jego dzieła pozbawione są słów, najważniejsze jest światło wydobywające z mroku odczłowieczonych aktorów i eksponujące niezwykłą scenografię. Mądzik wierzy, że porozumienie między ludźmi można osiągnąć poprzez milczenie, natomiast słowa mogą wszystko zepsuć i zbanalizować. Z tego powodu zrezygnował z tego nośnika przekazu, poprzestając na obrazie. W swojej niekonwencjonalnej sztuce redukuje środki wyrazu, odrzucając warstwę słowną i operując ograniczonym zestawem kolorów. Jego scenografia utrzymana jest w barwach stonowanych, neutralnych, zawsze obecna jest czerń. Wykorzystuje takie materiały, jak drewno, tkanina czy papier, które na scenie stają się wyjątkowe - dzięki oświetleniu nabierają nowych cech. Światło pełni rolę najistotniejszą w kreowaniu przestrzeni gry, a Mądzik jest po prostu mistrzem w jego prowadzeniu. Aktor w tym teatrze znajduje się na drugim planie, jest jedynie elementem obrazu, składnikiem wizji plastycznej. Nieco inaczej jest w "Bruździe", gdzie twórca spektaklu sam pojawia się na scenie, wzmacniając tym emocjonalny przekaz.
"Makbet"
Teatr Narodowy w Lizbonie
fot. Margarida Dias
Inspirację do tworzenia stanowią zazwyczaj osobiste przeżycia artysty. W jego pracach widać fascynację życiem, śmiercią, miłością, cierpieniem. Wciąż powraca obsesyjne zainteresowanie czasem oraz przemijaniem. Istotna jest rola podświadomości, odkrycie pierwotnych namiętności i instynktów, które rządzą człowiekiem. Niektórzy nazywają teatr Mądzika egzystencjalnym, czerpiącym z filozofii, próbującym dotrzeć do sensu ludzkiego istnienia. Widz znajdując się na takim spektaklu-seansie, jak nazywa go twórca, ma świadomość uczestnictwa w czymś niezwykłym, niewyrażalnym i nienazywalnym, jakby brał udział w zbiorowym, rytualnym odkrywaniu tajemnicy. Przez obraz, ciszę, światło i dźwięk budowany jest nastrój, napięcie, atmosfera niesamowitości oddziałująca na nasze zmysły i całkowicie pochłaniająca widownię. To teatr trudny w odbiorze, który nie podlega jednoznacznej interpretacji, wymagający myślącego widza. Artysta stwierdza: "To jak odczytujemy spektakl zależy od tego, w jakim momencie własnego życia się znajdujemy, co szczególnie uderza nas w otaczającej rzeczywistości, z jakimi myślami przychodzimy do teatru"1.
Mądzik jest także wykładowcą akademickim na polskich i zagranicznych uniwersytetach. Wspiera innych twórców jako kurator, prowadzi Galerię Sceny Plastycznej KUL na lubelskim Rynku. To świetny fotograf - aparat towarzyszy mu zawsze w licznych dalekich podróżach, pomagając uchwycić ulotne wrażenia. Wystawy jego autorstwa oraz albumy fotografii są kolejną możliwością ekspresji jego bogatej, artystycznej duszy.
"Korozja"
Leszek Mądzik odnosi sukcesy na międzynarodowych festiwalach, jest laureatem wielu prestiżowych nagród i odznaczeń. Dużo podróżuje po całym świecie i Polsce. Związany jest z Kielcami, gdzie został - między innymi - pomysłodawcą Muzeum Współczesnej Sztuki Sakralnej. Często bywa we Wrocławiu, gdzie zrealizował w 2009 roku swój ostatni spektakl "Blask". Przedstawienie zrobione z Wrocławskim Teatrem Lalek skierowane było do widza dziecięcego. W tym mieście już dwukrotnie odbyły się Mądzikiana - festiwal poświęcony jego twórczości.
Ale artysta zawsze wraca do ukochanego Lublina. Tu niebawem, w Teatrze im. J. Osterwy, będzie autorem scenografii do spektaklu "Makbet". Warto wspomnieć, że Mądzik projektował już scenografię do tej sztuki Szekspira. W 2007 roku w Portugalii wystawiono spektakl, gdzie jako aktorzy wystąpili rdzenni mieszkańcy Gwinei. Jak będzie wyglądał "Makbet" na deskach rodzimego teatru, przekonamy się jeszcze w tym sezonie.
Wioleta Rybak
Teatralia Lublin
5 lutego 2010
1 Cyt. za: http://www.e-teatr.pl/pl/artykuly/38113.html.
Bibliografia:
http://www.e-teatr.pl/pl/artykuly/38113.html
http://www.kul.pl/1695.html
http://www.teatry.art.pl/miasta/lubelskie/lublin/kul/sylwetka.htm
65. urodziny Leszka Mądzika