Człowiek o kilku twarzach
Chcąc pisać o legendzie polskiego teatru, właściwie nie wiadomo, od czego zacząć. W końcu mamy do czynienia z postacią zupełnie niezwykłą - człowiekiem o wybitnej osobowości i wielostronnych zdolnościach, który wykreował blisko tysiąc ról.
O kim mowa? O Ludwiku Napoleonie Karolu Sosnowskim, występującym też pod pseudonimem Mancewicz, który na kartach historii teatru zapisał się jako Ludwik Solski. Co ciekawe, ten pseudonim "odziedziczył" po pierwszej żonie, Michalinie Smoli, występującej pod nazwiskiem Solska właśnie.
Ludwik Solski
w roli Starego Wiarusa
pastel S. Wyspiańskiego
Solski był człowiekiem, o którym można powiedzieć, że - w przeciągu swego niemal stuletniego życia - z wielu pieców chleb jadł. Urodził się 20 stycznia 1855 roku w Gdowie, koło Wieliczki. Nim znalazł, jak się później okazało, swoją życiową drogę, praktykował w handlu i ślusarstwie oraz sądach. Nie ukończył gimnazjum. Niespodziewanie na jego drodze stanął teatr - Solski (wówczas Sosnowski) statystował po raz pierwszy jesienią 1875 roku. Niecałe pół roku później - pod pseudonimem Mancewicz - zagrał pierwszą małą rolę, Alberta w sztuce "Syn diabła". Pierwszy etap jego aktorskiej kariery wyznaczyły krótkotrwałe angaże w rozmaitych zespołach teatralnych, a także kształcenie warsztatu pod okiem wielu wybitnych osobistości, przede wszystkim Adolfa Trapszy. Wówczas aktor tułał się po prowincji, latem grywając w teatrze ogródkowym Eldorado w Warszawie. W tym niespokojnym, "cygańskim" czasie poślubił w Lublinie Michalinę Solską.
W końcu na dłużej zabawił w Krakowie, gdzie w 1883 roku otrzymał angaż do teatru. Od tego momentu zaczął używać nazwiska Solski, podobno z powodu uchylania się od służby w wojsku austriackim. Później związał się z Teatrem Miejskim we Lwowie, by po pięciu latach powrócić do Krakowa i objąć posadę dyrektora tamtejszego Teatru Miejskiego. Funkcję tę pełnił do 1913 roku, kiedy to wielu aktorów odeszło do nowopowstałego Teatru Polskiego w Warszawie. Były to bardzo burzliwe lata dyrektorowania, pełne konfliktów oraz sprzeczek zarówno z aktorami, jak i personelem administracyjnym. Powołanie aktora na tak wysokie stanowisko można nazwać skandalem, gdyż przegrał z nim sam Stanisław Wyspiański. Jako dyrektor Teatru Miejskiego w Krakowie, Solski sprawdzał się jako główny reżyser; zażegnał także konflikt teatru ze swoim rywalem, Wyspiańskim, dzięki czemu mógł wznowić wystawianie jego dzieł. W owym czasie rozwiódł się z pierwszą żoną i ożenił z aktorką Ireną Poświk.
Ludwik Solski
fot. Dział Dokumentacji ZASP
Następnie osiadł w Warszawie, by reżyserować dla Warszawskich Teatrów Rządowych. Jednak wybuch I wojny światowej zmusił go do powrotu; Solski występował wówczas nie tylko w Krakowie, ale także w Poznaniu oraz - powtórnie - w Warszawie. Dwudziestolecie międzywojenne spędził, z powodzeniem grając i reżyserując w Teatrze Narodowym, dyrektorując mu w latach 1931-32 oraz 1936-38. II wojnę światową przeżył w Warszawie, do Krakowa wrócił po upadku powstania warszawskiego. Marzec 1945 roku przyniósł mu definitywny powrót na krakowską scenę, Solski często wyjeżdżał także na występy gościnne. Aktor obchodził trzynaście jubileuszy, w tym 80-lecia pracy artystycznej, w Krakowie (20 III 1954) oraz w Warszawie (5 VI 1954). Nadano mu wtedy doktorat honoris causa Uniwersytetu Jagiellońskiego. Ostatni raz na teatralnych deskach wystąpił w Teatrze Polskim podczas swego jubileuszu, kreując rolę Dyndalskiego w "Zemście". Pochowano go w Krakowie na Skałce.
Ludwikowi Solskiemu poświęcono film dokumentalny zatytułowany "Geniusz sceny" z 1938 roku. W 1955 i 1956 roku wydano dwa tomy jego "Wspomnień". Jego imię przyjęła krakowska Państwowa Wyższa Szkoła Teatralna oraz Tarnowski Teatr.
Anna Petynia
Przysposobienie Krtyczne (Lublin)
17 kwietnia 2010
Bibliografia:
Słownik biograficzny teatru polskiego 1765-1965, PWN, Warszawa 1973.
Wspomnienie Ludwika Solskiego.