I ślubuję ci... uczciwość małżeńską?
Człowiek uczy się podsłuchiwać od najmłodszych lat. Wpierw jako dziecko z czystej ciekawości słyszy rozmowę rodziców. W okresie dojrzewania niby przypadkiem nadstawia uszu, by potem rozpowiadać plotki w towarzystwie. Kto by pomyślał, że jako dorosła osoba będzie donosiła na najbliższych? Podobną historię przedstawiła w spektaklu "Gry operacyjne" Agnieszka Lipiec-Wróblewska.
Widowisko powstało w oparciu o książkę Petera Rainy "Bliski Szpieg". Autor przenosi nas w nie całkiem odległą przeszłość, bo do przełomu lat siedemdziesiątych i osiemdziesiątych - totalnego rozkwitu PRL-owskiej rzeczywistości, w której na porządku dziennym było donosicielstwo, szpiegostwo, a zaufanie zepchnięto na margines. Wiernie odzwierciedlający powieść spektakl podzielono ze względu na dni i miejsce pobytu bohaterów. Akcja rozgrywa się zarówno w Berlinie, jak i w Warszawie. Nie widać wyraźnej różnicy w krajobrazie, stylach mieszkań czy ubrań, jednakże odmienne są zachowania ludzi. W Niemczech są swobodni, wyprawiają prywatki, bawią się, dużo piją i luźno dyskutują o sprawach społecznych, politycznych, ekonomicznych. W Polsce zmieniają się diametralnie. Stają się podenerwowani, wszędzie się śpieszą, działają w konspiracji przed szpiegowskimi władzami, są małomówni i nieufni.
"Gry operacyjne"
W przedstawieniu poznajemy historię dwójki młodych ludzi i etapy, jakie przechodzą podczas małżeństwa. Ukazano proces zmian, jaki między nimi zachodził od momentu flirtowania jako para, aż do całkowitego rozpadu związku, jako doświadczeni mąż i żona. On - kochający, dbający, zakochany i zamieszany w tworzenie opozycji w kraju i za granicą. Ona - piękna, młoda, wykształcona i donosząca na męża z własnej woli przez wiele długich lat. Bardzo wyraźnie zaznaczono tu etapy jej donosicielstwa, powolne załamywanie się i próbę wycofania ze wszystkiego. Barbara (w tej roli Magdalena Cielecka) popada w alkoholizm oraz nałóg nikotynowy, donosząc na męża zatraca swoją kobiecość, przestaje o siebie dbać, mimo to do końca gra kochającą i oddaną żonę. Neutralne pytania "Gdzie byłeś?" czy "Co robiłeś?" nie wydają się podchwytliwe ani niepokojące. Cała fabuła dotyczy wspomnień Petera Rainy (tu Konrad Imiela), Hindusa po Oxfordzie, który po latach, uzyskując tytuł poszkodowanego w IPN-ie, czyta swoją teczkę, odkrywając szokujące fakty na temat skierowanej przeciwko niemu działalności żony. Trauma, jaką przeżył, i ból ściskający go za serce mają niewyobrażalny wymiar. Bo chyba nikt z nas nie spodziewałby się nawet w najgorszych chwilach, że to właśnie najbliższa i najdroższa nam osoba będzie próbowała zniszczyć nam życie. Szpiedzy czaili się na każdym rogu, byli w każdym towarzystwie. Niestety Peter nie przewidział, że zdrada jest tak blisko... Obrączka małżeńska stała się dla niego przekleństwem, a sam w swojej książce wyznał, iż żyłoby mu się lepiej, gdyby nigdy nie przekroczył progu IPN-u. Pokazano istną scenę faktu, wyobrażenie rzeczywistości, gdzie nikt nie czuł się bezpiecznie, dopóki nie współpracował z władzami.
"Gry operacyjne"
Reżyser znakomicie posłużył się retrospekcją, która ułatwia przekaz z tamtych lat, wprowadza widza w akcję - spełnia tu rolę tła do mających miejsce wydarzeń. Należy zwrócić uwagę na znakomity montaż przejść pomiędzy czarno-białymi, starymi ujęciami, a współczesną koloryzacją obrazu. Poprzez urywki rozmów z taśm i fragmenty odczytywanych na głos dokumentów z tajnych archiwów Instytutu Pamięci Narodowej widz dowiaduje się o sposobach pozyskiwania informacji przez Służby Bezpieczeństwa oraz o pracy ich agentów.
Ciężkostrawna opowieść o miłości, zaufaniu i zdradzie jest znakomitą lekcją historii dla młodszych pokoleń i przestrogą dla tych, którzy chcą dożyć późnej starości w spokoju ducha. Zastanówmy się bowiem, czy prawda warta jest każdej ceny, jaką czasem musimy za nią zapłacić?
Dorota Piotrowicz
Przysposobienie Krytyczne (Olsztyn)
9 kwietnia 2010
Teatr Telewizji
"Gry operacyjne"
autor: Agnieszka Lipiec-Wróblewska
na podstawie książki Petera Rainy "Bliski szpieg"
reżyseria: Agnieszka Lipiec-Wróblewska
zdjęcia: Witold Adamek
scenografia: Monika Sajko-Gradowska
kostiumy: Katarzyna Gajewska
dźwięk Wacław Pilkowski, Iwo Klimek
konsultacja historyczna: prof. Jan Żaryn, dr Piotr Łysakowski
montaż: Milenia Fiedler
obsada:
Magdalena Cielecka, Konrad Imiela, Krzysztof Gosztyła, Wojciech Zieliński, Maria Seweryn, Henryk Talar, Jacek Braciak, Krzysztof Wakuliński, Małgorzata Pieczyńska, Kinga Ilgner, Magdalena Czerwińska, Dariusz Toczek, Radosław Kaim, Tomasz Borkowski, Rafał Sisicki, Helena Norowicz, Dorota Ignatijew
premiera: 26 październik 2009 r.