Wyspa wygnańców
"Burza" w reżyserii Janusza Wiśniewskiego jest punktem wyjścia dla kontekstowych skojarzeń. Pojawiają się nawiązania literackie, ikonograficzne, teatralne. Wyspa, na której z rozbitkami igra Prospero, staje się miejscem zamkniętym i otwartym równocześnie. Miejscem zawieszonym między nitkami kulturowych odwołań na jednym planie, między życiem i śmiercią - na drugim.
"Burza"
Wiśniewski stara się wytrącić widownię z automatycznego odbioru, zmieniając układ dużej sceny. Część publiczności umieszcza na deskach teatralnych tak, że ludzie patrzą na siebie i otaczają plan gry. Scena bywa pusta, kształtowana gestem i słowem, ale też całkowicie zapełniona przez zaskakujące rekwizyty. W trakcie spektaklu buchają ognie i leje się krew. Teksty z "Burzy" to niewielka część przedstawienia. Reżyser korzysta z rozmaitych utworów (Auden, Eliot, Biblia, Mickiewicz, Wyspiański, itd.), wplatając w swoje dzieło fragmenty o różnej objętości. Spektakl jest chaotyczny, porwany. Szekspir niknie gdzieś wśród natłoku słów. Obecne są za to ślady pracy - spis postaci chociażby to odbicie refleksji i pomysłów, których źródłem była "Burza". Widowisko jest nużące. Wydaje się, że natężenie skojarzeń, nasycenie myślą wymagałoby oczyszczenia. Tym, co scala przedstawienie, jest chór widm, duchów, głosów.
"Burza"
Korowód postaci, chwyt, z którego Wiśniewski korzysta chętnie, jest świetnie zorganizowany plastycznie i ruchowo - niepokojące zjawy są zindywidualizowane, każdy z aktorów maksymalnie wykorzystuje dany mu moment scenicznego istnienia. Chór jest doskonałym przekaźnikiem emocji. Czysta, ostra gra doświadczonych aktorów oddziałuje niezwykle mocno. Na ich tle blado i bardzo słabo wypada młodsze pokolenie: zwłaszcza para, na której spoczywa duży ciężar spektaklu, Jagoda Stach (Miranda) i Cezary Łukaszewicz (Ferdynand). Łukasz Mazurek (Ariel) ma aktorskie braki, mimo rewelacyjnego głosu jego Ariel-Arlekin nie uwodzi. Tymczasem Wojciechowi Denece wystarczy kilka zdań, by przykuć uwagę w swoim błazeńskim wcieleniu. Nie zaskakuje obsadzenie ról, jest ono raczej oczywiste, ale aktorzy rozwijają skrzydła. Ostatnie sceny to popis ekspresyjnej Antoniny Choroszy, cierpiącej matki i wielki finał elektryzującego Mirosława Kropielnickiego, którego Kaliban w marynarce z wężowej skóry przypomina seryjnego mordercę. Budzi skrajne emocje, jest ironiczny - mimo że pojawia się na scenie w towarzystwie samochodów i jajecznicy, drażniąco współczesny, kradnie cały spektakl.
"Burza"
Na scenie roi się od trupów, śmierć jest wszechobecna. Na znakach życia: miłości, małżeństwie, rodzicielstwie kładzie się cień. Z wyspy nie ma powrotu. Jest miejsce dla wygnańców. Wyrzuconych przez los, wojnę, czas, społeczeństwo. Prospero (Mariusz Puchalski wpadający w patetyczne tony) to stary, zmęczony człowiek. Już wie, że kresem tułaczki jest umieranie. Po burzy nikt nie może znaleźć sobie miejsca, świat nie będzie już taki sam, przeminął nieodwołalnie. Wyspa to jakiś niekończący sie czyściec zawieszony miedzy jawą a snem, w którym tony liryczne zagłusza groteska i horror. Nad każdym jej mieszkańcem wisi fatum - komedia staje się tragedią.
Wiśniewski konsekwentnie sięga po utwory klasyków, jego "Burza" ginie jednak w mnogości skojarzeń. Rozpoznawalny styl znany z poprzednich realizacji reżysera, nawiązania do Kantora - stają się już pewną manierą. Mimo ciekawych rozwiązań i nasyconych emocjami fragmentów, wszystkiego jest zbyt dużo, na scenę wkrada się chaos. Przemieszczenie teatralnych foteli nie zapewnia współuczestnictwa, widzowie gubią się w licznych odwołaniach. Spektakl męczy, po "Burzy" nie nadchodzi uspokojenie.
Magdalena Kostuś
Teatralia Poznań
8 czerwca 2010
Teatr Nowy w Poznaniu
"Burza"
słowami Szekspira, Eliota, Audena, Jęczmyka, Psalmistów
przeł. S. Barańczak, J. Paszkowski, K. Boczkowski i inni
inscenizacja: Janusz Wiśniewski
muzyka: Jerzy Satanowski
choreografia: Emil Wesołowski
asystent scenografa: Wawrzyniec Kozicki
asystenci reżysera: Iga Figiel-0Idziak, Anna Wachowiak, Hanna Kujawiak
obsada: Mariusz Puchalski (Prospero), Witold Dębicki (Antonio), Aleksander Machalica (Alonzo), Cezary Łukaszewicz (Ferdynand), Jagoda Stach (Miranda), Łukasz Mazurek (Ariel), Mirosław Kropielnicki (Kaliban), Antonina Choroszy (Zasadnicze Medium Cierpiące), Daniela Popławska (Medium: Głos Wyspy), Sława Kwaśniewska (Chirurg Spóźniony), Irena Grzonka (Akuszer Łaskawy-Łaskawym), Bolesław Idziak (Dr Arietta), Paweł Binkowski (Duch Uciekający Przed Falą Bijącą o Brzeg), Radosław Elis (Duch Goniący Falę Wracającą od Brzegu), Wojciech Deneka (Jego Wczesna Wersja), Nikodem Kasprowicz (Głos Wyspy: Jest czy Go Nie Ma?), Tadeusz Drzewiecki (Znam Tę Postać), Edward Warzecha (Dzięki Bogu), Paweł Hadyński (Widmo Roniące Łzy), Janusz Andrzejewski (Widmo Siostrzyczki), Ewelina Dubczyk (Isabel Rowsthorne), Andrzej Lajborek (Wiecznie Nieobecny), Janusz Grenda (Zawsze Obecny), Maria Rybarczyk (Widmo), Waldemar Szczepaniak (Widmo)
premiera: 15 marca 2008 r.